Псіхалагічны крызіс: бяспечныя крокі і дапамога

Калі вы ўжо прычынілі сабе сур'ёзную шкоду, прынялі празмерную дозу лекаў або рэчыва, маеце намер прычыніць шкоду сабе або іншаму чалавеку ці не можаце заставацца ў бяспецы, звяртайцеся ў мясцовую экстранную службу цяпер. Пры раптоўнай спутанасці свядомасці таксама патрэбна экстранная медыцынская ацэнка. Па магчымасці папрасіце надзейнага чалавека пабыць побач. Не чакайце адказу ў блогу або планавага запісу.

Псіхалагічным крызісам часта называюць сітуацыю, у якой звыклых спосабаў спраўляцца перастае хапаць. Ён можа ўзнікнуць пасля страты, разрыву, гвалту, хваробы, страты працы або назапашанай нагрузкі. Гэта апісанне перажывання, а не дыягназ і не доказ асабістай няздольнасці. Першыя задачы — бяспека, доступ да людзей і дапамога з бліжэйшымі патрэбамі.

Як зразумець, што патрэбна падтрымка

У крызісе бывае цяжка выбіраць, планаваць, спаць, есці або выконваць знаёмыя дзеянні. Адзін чалавек мітусіцца, іншы замірае і амаль не гаворыць. Знешні спакой не паказвае, наколькі бяспечна ўнутры; слёзы і моцныя эмоцыі самі па сабе таксама не вызначаюць дыягназ.

Нагода звярнуцца — не толькі «крайняя кропка». Калі безнадзейнасць нарастае, вы перастаяце спраўляцца са штодзённасцю, усё часцей спрабуеце адключыцца алкаголем або з'яўляюцца думкі пра смерць, дапамога патрэбна ўжо цяпер. Адсутнасць гатовага суіцыдальнага плана не робіць такія думкі няважнымі. Пры сумневе ў бяспецы звярніцеся па тэрміновую ацэнку, а не спрабуйце самастойна прысвоіць сабе «нізкую рызыку».

Крызіс можа спалучацца з дэпрэсіяй, наступствамі траўмы, ужываннем рэчываў або фізічным захворваннем. Новая раптоўная дэзарыентацыя — напрыклад, чалавек не разумее, дзе знаходзіцца, — не павінна тлумачыцца толькі стрэсам. Гэта нагода для экстраннай медыцынскай дапамогі, асабліва пры хваробе, траўме або прыёме рэчываў.

Першы крок: зрабіць бліжэйшы час бяспечнейшым

Калі магчыма без дадатковай рызыкі, перайдзіце туды, дзе менш непасрэдных небяспек і ёсць доступ да дапамогі. Пры пагрозах або гвалце не трэба заставацца з агрэсарам дзеля размовы пра пачуцці. Калі вы занадта ўзбуджаныя, спутаныя або санлівыя, не сядайце за руль; папрасіце арганізаваць бяспечны транспарт або выклік дапамогі.

Пры рызыцы самапашкоджання папрасіце надзейнага чалавека дапамагчы абмежаваць доступ да небяспечных прадметаў і рэчываў, калі гэта бяспечна. Не спрабуйце сілай адбіраць зброю або ўтрымліваць чалавека: адыдзіце ў бяспечнае месца і выклікайце экстранную службу. Бяспека таго, хто дапамагае, таксама важная.

Калі побач дзеці або іншыя залежныя ад вас людзі, паведаміце пра гэта спецыялісту або таму, каго клічаце на дапамогу. Арганізацыя часовага догляду — частка плана, а не прычына адкладаць медыцынскую дапамогу. Не даручайце дзіцяці быць адзіным, хто назірае за дарослым у крызісе.

Як папрасіць дапамогі, калі цяжка патлумачыць

Не абавязкова адразу расказваць усю гісторыю. Можна адправіць кароткае паведамленне: «Мне цяпер вельмі цяжка, і аднаму заставацца небяспечна. Патэлефануй мне і дапамажы звязацца з экстраннай службай». Калі непасрэднай небяспекі няма, просьба можа быць іншай: «Я амаль не сплю і не спраўляюся з ежай. Дапамажы сёння запісацца да ўрача».

Выбірайце чалавека, побач з якім бяспечна. Калі першы кантакт не адказвае або не можа дапамагчы, пераходзьце да наступнага чалавека ці службы; гэта не азначае, што ваша праблема недастаткова важная. Пры непасрэднай небяспецы не чакайце ланцужок адказаў сяброў — звяртайцеся ў экстранную службу.

Пры звароце назавіце, дзе вы знаходзіцеся, ці ёсць хто побач, што адбываецца цяпер, ці ёсць траўмы, перадазіроўка або рызыка дзеяння. Паведаміце пра прынятыя лекі і рэчывы. Калі цяжка гаварыць, папрасіце чалавека побач дапамагчы або выкарыстоўвайце даступны афіцыйны тэкставы канал службы. Не ўсе чаты працуюць кругласутачна або могуць арганізаваць выезд.

План на бліжэйшыя гадзіны

Калі тэрміновая дапамога ўжо арганізаваная або непасрэднай небяспекі няма, карысны кароткі план. Яго не трэба выконваць ідэальна. Замест спробы вырашыць усё жыццё выберыце тое, што цяпер падтрымлівае бяспеку і базавы догляд.

Месца. Дзе вы будзеце знаходзіцца і з кім, калі аднаму цяжка заставацца ў бяспецы.
Патрэбы. Што даступна для ежы, адпачынку, неабходных лекаў паводле прызначэння і догляду залежных людзей. Пры перадазіроўцы або іншым медыцынскім здарэнні выконвайце ўказанні экстраннай службы.
Кантакт. Каму патэлефанаваць першым, які ёсць запасны варыянт і куды звяртацца ўначы.
Наступны крок. Напрыклад, звязацца з урачом сёння або дабрацца на прызначаную тэрміновую ацэнку з суправаджэннем.
Паўторная праверка. Хто і калі звяжацца з вамі зноў; пры пагаршэнні дапамогу выклікаюць раней, не чакаючы гэтага часу.

Напрыклад, пасля звальнення чалавек не спаў, не еў і спрабуе за адзін вечар вырашыць пытанні жылля, грошай і ўсёй кар'еры. Бліжэйшы план можа ўключаць ежу, кампанію бяспечнага блізкага і зварот па дапамогу, а потым адну размову пра тэрміновы плацёж. Гэта не адмяняе рэальную фінансавую праблему, але памяншае колькасць задач, якія даводзіцца трымаць адначасова.

Неабавязковыя незваротныя рашэнні па магчымасці адкладзіце. Гэта не датычыцца сыходу з небяспечнага месца, тэрміновага лячэння або дзеянняў, неабходных для абароны. Алкаголь, дадатковыя дозы заспакаяльных і чужыя лекі не замяняюць крызісную дапамогу і могуць зрабіць сітуацыю больш небяспечнай.

Калі вы падтрымліваеце іншага чалавека

Гаварыце спакойна і коратка, слухайце без допыту і ацэнак. Спытайце, што патрэбна цяпер; не прымушайце падрабязна пераказваць траўматычную падзею. Можна прапанаваць канкрэтнае дзеянне: патэлефанаваць разам, знайсці транспарт, дапамагчы з дзіцем. Дотыкі і абдымкі не ўсім падыходзяць — спытайце згоду.

Калі непакоіць суіцыдальная рызыка, дапушчальнае прамое пытанне: «Ты думаеш пра самагубства?» Паводле NIMH, такое пытанне не павялічвае суіцыдальныя думкі. Не замяняйце дапамогу спрэчкай, пагрозай або патрабаваннем абяцаць, што «нічога не здарыцца». Пры небяспецы выклікайце дапамогу і заставайцеся побач, калі гэта бяспечна; не абяцайце захоўваць пагрозу жыццю ў сакрэце.

Чалавек, які падтрымлівае, не абавязаны ў адзіночку забяспечваць кругласутачную дапамогу. Далучайце іншыя бяспечныя кантакты і службы. Нельга гарантаваць зыход сваёй прысутнасцю, але можна дапамагчы чалавеку не заставацца без доступу да прафесійнай ацэнкі.

Чаго чакаць ад прафесійнай дапамогі

Крызісная ацэнка павінна ўлічваць стан, фізічнае здароўе, цяперашнія пагрозы, умовы жыцця і даступную падтрымку. Карысна паведаміць пра ранейшае лячэнне і існуючы крызісны план. Спецыяліст абмяркоўвае наступныя дзеянні; глыбока разбіраць усё мінулае ў першыя гадзіны не абавязкова.

У залежнасці ад сітуацыі дапамога можа ўключаць тэрміновую медыцынскую ацэнку, крызісную службу, кароткатэрміновую падтрымку і далейшае лячэнне. Не кожны крызіс азначае шпіталізацыю, але абяцаць яе адсутнасць загадзя нельга. Парадак дапамогі, канфідэнцыяльнасць і межы згоды залежаць ад краіны і абставін; папрасіце патлумачыць, што прапануюць, чаму і каго будуць інфармаваць.

Калі вы ўжо ў тэрапіі, выкарыстоўвайце ўзгоднены спосаб тэрміновага кантакту. Звычайны месенджар тэрапеўта можа не адсочвацца ўначы. У небяспечнай сітуацыі патрэбна служба, здольная адказваць цяпер, а не чаканне знаёмага спецыяліста.

Пасля зніжэння вастрыні

Удакладніце дату наступнага кантакту, адказнага спецыяліста і дзеянні пры паўторным пагаршэнні. Разам можна запісаць раннія прыкметы перагрузкі, даступную падтрымку, бяспечнае захоўванне небяспечных сродкаў і практычныя патрэбы. Копія плана павінна быць даступная вам; удзел блізкіх абмяркоўваюць з улікам згоды і бяспекі.

Аднаўленне не абавязана быць роўным. Вяртанне цяжкасцяў — нагода перагледзець падтрымку, а не абвінаваціць сябе ў тым, што «зноў не справіўся». Наступны бяспечны крок мае значэнне нават тады, калі вялікі адказ пакуль не знойдзены.

Што чытаць далей

Суіцыдальныя думкі: дапамога · Самапашкоджанне · Прыкметы дэпрэсіі

Крыніцы

Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку, лячэнне або экстранную дапамогу.