Пры сур’ёзнай траўме, моцным крывацёку, страце прытомнасці, атручэнні або перадазіроўцы патрэбная экстранная медыцынская дапамога. Не чакайце пагаршэння, нават калі знешніх пашкоджанняў амаль не відаць. Калі чалавек мае намер памерці або не можа спыніцца, таксама звяртайцеся ў мясцовую экстранную службу і не пакідайце яго аднаго, калі знаходзіцца побач бяспечна.
Самапашкоджанне — наўмыснае прычыненне сабе фізічнай шкоды. У розных людзей яно звязана з рознымі перажываннямі: невыносным напружаннем, адчуваннем пустаты, сорамам, спробай пакараць сябе або выказаць боль, для якога цяжка знайсці словы. Зразумець прычыну важна, але клапаціцца пра бяспеку і звяртацца па дапамогу можна яшчэ да таго, як знойдзецца тлумачэнне.
Самапашкоджанне і суіцыдальныя думкі: чаму варта спытаць наўпрост
Самапашкоджанне не заўсёды звязана з намерам памерці. Аднак выгляд пашкоджання, словы «я проста хацеў супакоіцца» або мінулы досвед не дазваляюць надзейна выключыць суіцыдальную рызыку. Намер можа змяняцца, а медыцынскія наступствы могуць аказацца больш сур’ёзнымі, чым чалавек чакаў.
Спакойна спытаць «Ты хацеў памерці?» і «Ці ёсць зараз думкі пра самагубства?» лепш, чым здагадвацца. Калі гэта адбываецца з вамі, раскажыце спецыялісту і пра жаданне зменшыць напружанне, і пра думкі пра смерць, калі яны ёсць. Не трэба выбіраць толькі адну версію, каб ваш аповед выглядаў паслядоўным.
Спачатку — медыцынская ацэнка
Апрацоўка пашкоджання і размова пра перажыванні вырашаюць розныя задачы. Нават калі эмацыйна стала лягчэй, траўма можа патрабаваць лячэння. Калі сумняваецеся, звярніцеся да ўрача: фатаграфія, інтэрнэт-парада або параўнанне з ранейшым эпізодам не дазваляюць надзейна ацаніць цяжкасць.
Паведаміце медыкам, што адбылося і калі, а пры прыёме рэчыва — што менавіта было прынята, калі гэта вядома. Не хавайце абставіны праз страх асуджэння: яны патрэбныя для выбару дапамогі. Не спрабуйце самастойна кампенсаваць атручэнне іншымі рэчывамі або лекамі. Медыцынскую дапамогу не трэба «заслужыць» абяцаннем, што эпізод больш не паўторыцца.
Як расказаць пра тое, што адбываецца
Выберыце чалавека, з якім дастаткова бяспечна гаварыць: блізкага, урача або спецыяліста ў галіне псіхічнага здароўя. Не абавязкова адразу падрабязна апісваць усё. Пачаць можна так: «Калі мне вельмі дрэнна, я прычыняю сабе шкоду. Мне цяжка пра гэта гаварыць, але я хачу атрымаць дапамогу».
Калі размова здаецца немагчымай, напішыце паведамленне або прынясіце запіску на прыём. Скажыце, якая падтрымка патрэбная зараз: пабыць побач, дапамагчы запісацца, суправадзіць да ўрача. Вы не абавязаныя паказваць пашкоджанні знаёмаму, каб даказаць сур’ёзнасць перажыванняў; медыцынскаму спецыялісту агляд можа спатрэбіцца для лячэння.
Падлетку варта звярнуцца да бяспечнага дарослага. Калі бацька ці маці палохае, карае або самі прычыняюць шкоду, можна звярнуцца да школьнага псіхолага, урача або службы абароны дзяцей. Няўдалая першая спроба расказаць не азначае, што ўсе людзі адрэагуюць аднолькава.
Што рабіць пры новым імпульсе
Калі непасрэднай небяспекі няма, задача — стварыць паўзу і далучыць падтрымку. Перайдзіце ў больш бяспечнае месца, звяжыцеся з чалавекам са свайго плана і папрасіце пабыць побач. Па магчымасці разам абмяжуйце доступ да небяспечных прадметаў і рэчываў. Не выбірайце дзеянні, якія самі прычыняюць боль або пашкоджанне.
Часам дапамагаюць простыя спосабы засяродзіцца на цяперашнім моманце: назваць навакольныя прадметы, адчуць апору пад ступнямі, апісаць суразмоўцу, што адбываецца. Гэта не лячэнне і не праверка сілы волі. Калі напружанне расце, не атрымліваецца ўстрымацца ад шкоды або з’яўляюцца суіцыдальныя намеры, патрэбная тэрміновая дапамога, а не ўсё больш складаныя практыкаванні.
Як блізкаму падтрымаць без пакарання і татальнага кантролю
Спачатку можна сказаць: «Я бачу, што табе цяжка. Давай падумаем, як забяспечыць бяспеку і знайсці дапамогу». Слухайце, не патрабуючы неадкладнага тлумачэння. Пазбягайце слоў «маніпуляцыя», «глупства», параўнанняў чужых пакут і пагроз спыніць зносіны пры паўтарэнні эпізоду.
Абмяркуйце канкрэтныя дамоўленасці: каму тэлефанаваць увечары, хто можа суправадзіць да ўрача, як бяспечней захоўваць небяспечныя прадметы. Не абяцайце абсалютнай таямніцы, калі ёсць пагроза жыццю. Пры гэтым не пераказвайце асабістую гісторыю ўсім сваякам: далучайце тых, чый удзел сапраўды патрэбны для дапамогі.
Чалавеку, які падтрымлівае, таксама патрэбныя адпачынак і ўласныя межы. Можна сказаць: «Сёння я пабуду з табой, а далей нам патрэбная дапамога спецыяліста і яшчэ аднаго надзейнага чалавека». Немагчыма ў адзіночку забяспечыць кругласутачны нагляд; гэта не павінна станавіцца ўмовай адносін.
Што абмяркоўваюць са спецыялістам
Карысна даследаваць паслядоўнасць канкрэтнага эпізоду: што адбылося перад ім, якія думкі і цялесныя адчуванні ўзніклі, што на кароткі час змянілася і якія наступствы з’явіліся пазней. Мэта — знайсці моманты, калі можна ўмяшацца раней, і падабраць спосабы спраўляцца, прыдатныя менавіта гэтаму чалавеку.
Разам складаюць план бяспекі і ацэньваюць спадарожныя станы, траўматычны досвед, ужыванне рэчываў і ўмовы жыцця. Псіхатэрапію выбіраюць з улікам узросту і патрэб; лекі не з’яўляюцца ўніверсальным лячэннем самога самапашкоджання. Прызначэнні для спадарожных станаў абмяркоўваюць з урачом.
Прагрэс можа ўключаць больш ранні зварот па дапамогу, змяншэнне частаты імпульсаў, выкарыстанне падтрымкі і аднаўленне паўсядзённага жыцця. Паўторны эпізод — нагода перагледзець план, а не абвясціць чалавека безнадзейным або пазбавіць яго дапамогі. Да наступнай сустрэчы ўдакладніце, куды звяртацца пры пагаршэнні.
Дадатковая дапамога
Пры думках пра самагубства прачытайце план бліжэйшых дзеянняў. Мясцовыя варыянты тэрміновай падтрымкі сабраны на старонцы «Тэрміновая дапамога». Гэты матэрыял не замяняе медыцынскую ацэнку пашкоджанняў і індывідуальны план лячэння.