Дэпрэсія можа змяняць настрой, мысленне, сон і здольнасць спраўляцца са звычайнымі справамі. Яна не вызначаецца сілай характару і не заўсёды выглядае як бесперапынны сум. Чалавек можа працягваць працаваць або часам смяяцца, але траціць на паўсядзённасць значна больш сіл. Важна ацэньваць увесь ход змен, а не адну знешнюю прыкмету.
Калі зараз ёсць рызыка нашкодзіць сабе
Пры намеры дзейнічаць, ужо нанесенай траўме, прынятай небяспечнай дозе рэчыва або немагчымасці заставацца ў бяспецы выклікайце мясцовую экстраную дапамогу. Па магчымасці перайдзіце да бяспечнага чалавека і папрасіце яго пабыць побач да атрымання дапамогі. Крызісная лінія можа падтрымаць, але не замяняе медыцынскую дапамогу пры траўме або атручэнні.
Думкі «не хачу прачынацца» або «ўсім будзе лепш без мяне» таксама заслугоўваюць сур'ёзнай увагі, нават без канкрэтнага плана. Раскажыце пра іх чалавеку, якому давяраеце, і як мага хутчэй звяжыцеся з медыцынскім спецыялістам або крызіснай службай. Не трэба спачатку даказваць, што ў вас дэпрэсія. Думкі пра самагубства могуць узнікаць пры розных станах.
Якія змены варта заўважаць
Асноўныя прыкметы дэпрэсіўнага эпізоду — устойліва зніжаны настрой і/або прыкметная страта цікавасці ці задавальнення. Прыгнечанасць можа адчувацца як туга, пустэча, раздражняльнасць або эмацыянальнае здранцвенне. Ніводнае з гэтых перажыванняў асобна не вызначае дыягназ.
- Становіцца менш сіл; звыклыя дзеянні патрабуюць непрапарцыйнага намагання.
- Мяняецца сон: цяжка заснуць, чалавек прачынаецца занадта рана або спіць значна больш за звычайнае.
- Мяняюцца апетыт або вага без наўмыснай змены харчавання.
- Цяжэй засяродзіцца, узгадаць інфармацыю або прыняць рашэнне.
- Узнікаюць моцная віна, абясцэньванне сябе, безнадзейнасць.
- З'яўляюцца думкі пра смерць або самагубства; яны патрабуюць асобнага абмеркавання бяспекі.
Стан могуць суправаджаць трывога, болі і іншыя цялесныя скаргі. Не ўсе пералічаныя сімптомы ёсць у кожнага чалавека; новыя фізічныя сімптомы нельга аўтаматычна тлумачыць псіхікай. Захаваная здольнасць радавацца асобнай падзеі таксама не выключае дэпрэсіі.
Для ацэнкі эпізоду важныя сімптомы большую частку дня амаль штодня на працягу як мінімум двух тыдняў, іх спалучэнне і ўплыў на жыццё. Гэта дыягнастычны арыенцір, а не інструкцыя чакаць два тыдні перад зваротам. Дапамога патрэбная раней пры рэзкім пагаршэнні, думках пра самагубства або сур'ёзных цяжкасцях з ежай, пітвом і клопатам пра сябе.
Чаму адпачынак або сон не даюць гатовага адказу
Стомленасць можа захоўвацца пасля адпачынку з розных прычын, у тым ліку праз фізічныя захворванні, лекі і парушэнні сну. Пры дэпрэсіі жаданне нешта рабіць не абавязкова знікае цалкам. Таму правілы «адпачыў — значыць не дэпрэсія» і «хочацца, але няма сіл — значыць толькі стомленасць» ненадзейныя.
Дэпрэсіўны стан можа ўзнікнуць пасля страты, перагрузкі або іншай цяжкай падзеі; зразумелая нагода не адмяняе магчымасці расстройства. Разам з тым гора і стрэс самі па сабе не азначаюць дыягназ. Спецыяліст разглядае абставіны, цячэнне і ступень парушэнняў. Працоўнае знясіленне асобна апісана ў артыкуле пра эмацыянальнае выгаранне; яно можа суіснаваць з іншымі цяжкасцямі.
З чаго пачаць зварот
Можна пачаць з урача першаснай дапамогі або спецыяліста па псіхічным здароўі. Карысна расказаць, што змянілася ў параўнанні з вашым звычайным станам, калі гэта пачалося, якія справы сталі цяжкімі і што вы ўжо спрабавалі. Анлайн-апытальнік можа дапамагчы пачаць размову, але яго бал не замяняе дыягностыку.
Паведаміце пра лекі і дабаўкі, ужыванне алкаголю або іншых рэчываў, фізічныя захворванні і папярэднія эпізоды. Важна згадаць перыяды незвычайна высокай энергіі або раздражняльнасці, калі патрабавалася значна менш сну і з'яўляліся неўласцівыя рызыкоўныя ўчынкі. Гэта не даказвае біпалярнага расстройства, але ўплывае на ацэнку і выбар лячэння.
Напрыклад, замест «напэўна, я лянуюся» можна сказаць: «Тры тыдні мне цяжка ўстаць раніцай, я прапускаю ежу і амаль перастаў адказваць сябрам». Калі запісацца самому занадта цяжка, папрасіце блізкага дапамагчы знайсці кантакт або суправаджаць вас. Не трэба спачатку складаць ідэальную гісторыю хваробы.
Як уладкавана лячэнне
Існуюць эфектыўныя псіхалагічныя і медыкаментозныя метады. План залежыць ад цяжкасці стану, здароўя, папярэдняга досведу, пераваг і даступнасці дапамогі. Сярод вывучаных падыходаў — кагнітыўна-паводзінская і міжасобасная тэрапія, паводзінская актывацыя. Лекі абмяркоўваюць з урачом; самастойна пачынаць, адмяняць або мяняць дозу не варта.
Паводзінская актывацыя — не загад «проста займіся справай». Яна дапамагае заўважаць сувязь паміж станам, пазбяганнем і актыўнасцю, выбіраць пасільныя значныя дзеянні і пераглядаць нагрузку. Напрыклад, спачатку можна дамовіцца пра кароткі кантакт з сябрам, а не патрабаваць ад сябе правесці ўвесь вечар у кампаніі. Энергія або задавальненне не абавязаныя вярнуцца пасля першага кроку.
Дамоўцеся, калі ацэньваць вынік і куды звяртацца пры пагаршэнні або пабочных эфектах. Калі першы падыход не дапамагае, гэта нагода перагледзець план, а не выснова пра безнадзейнасць. Нельга загадзя абяцаць працягласць эпізоду або аднолькавы тэрмін аднаўлення ўсім людзям.
Што можа падтрымаць паўсядзённасць
Паспрабуйце захаваць даступны мінімум харчавання, сну, кантакту і пасільнай актыўнасці. Частку спраў можна адкласці або перадаць; догляд дзяцей і іншых залежных людзей важна арганізаваць бяспечна з дапамогай навакольных. Гэтыя крокі могуць падтрымліваць лячэнне, але не замяняюць яго і не з'яўляюцца экзаменам на жаданне паправіцца.
Выбірайце дзеянне па сілах: папрасіць прынесці ежу, напісаць адно паведамленне, падрыхтаваць вопратку для прыёму. Калі нават гэта недаступна, патрэбная дадатковая дапамога, а не павелічэнне патрабаванняў. Пры немагчымасці есці або піць, спутанасці свядомасці ці іншых прыкметах небяспечнага стану звяртайцеся па тэрміновую медыцынскую дапамогу.
Як могуць дапамагчы блізкія
Спытайце, якая канкрэтная дапамога падыходзіць: «Прынесці вячэру? Дапамагчы запісацца? Пасядзець побач?» Слухайце без спрэчкі пра тое, ці дастаткова ў чалавека прычын адчуваць сябе дрэнна. Узгадняйце бытавую дапамогу і ўдзел у лячэнні, захоўваючы яго права на асабістае жыццё.
Калі чалавек гаворыць пра смерць, можна наўпрост спытаць, ці думае ён пра самагубства і ці ёсць непасрэдная небяспека. Такое пытанне не павялічвае колькасць думак пра самагубства. Пры тэрміновай рызыцы звяртайцеся па экстраную дапамогу і, калі гэта бяспечна для вас, заставайцеся побач. Блізкі не павінен быць адзінай крыніцай падтрымкі; пасля крызісу важна працягваць кантакт і прафесійную дапамогу.
Крыніцы
- NIMH: прыкметы, ацэнка і лячэнне дэпрэсіі
- СААЗ: дэпрэсіўнае расстройства
- NIMH: пяць крокаў дапамогі пры думках пра самагубства
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе дыягностыку або індывідуальны план лячэння.