Пры нервовай анарэксіі ежа, вага і спробы кантраляваць цела могуць заняць амаль усё жыццё. Чалавек усё мацней абмяжоўвае харчаванне, адмаўляецца ад сустрэч, звязаных з ежай, і баіцца змен, патрэбных для аднаўлення. Гэта сур'ёзнае расстройства харчовых паводзін, а не капрыз ці недахоп сілы волі. Дапамога патрэбна і тады, калі чалавек яшчэ не ўпэўнены, што «дастаткова хворы».
Калі патрэбна тэрміновая дапамога
Пры страце прытомнасці без хуткага аднаўлення, болю ў грудзях, моцнай задышцы, спутанасці свядомасці або рэзкім пагаршэнні выклікайце мясцовую экстраную службу. Пасля непрытомнасці, пры паўторных ванітах, немагчымасці піць ці прыкметах абязводжвання патрэбна тэрміновая медыцынская ацэнка. Кроў у ванітах заўсёды патрабуе медыцынскай дапамогі; калі адначасова дрэнна, кружыцца галава ці баліць жывот, звяртайцеся экстранна. Не сядайце за руль у такім стане.
Калі ўжо адбылося сур'ёзнае самапашкоджанне ці атручэнне, ёсць намер нашкодзіць сабе зараз або не атрымліваецца заставацца ў бяспецы, патрэбна экстраная дапамога. Па магчымасці папрасіце надзейнага чалавека пабыць побач. Суіцыдальныя думкі без непасрэднай пагрозы таксама патрабуюць хуткай сувязі з медыцынскім спецыялістам ці крызіснай службай: адсутнасць плана сама па сабе не азначае, што ўсё бяспечна.
Што азначае дыягназ
Нервовая анарэксія ўключае абмежаванне харчавання, якое прыводзіць да значна нізкай масы цела з улікам узросту, развіцця і здароўя. З ім спалучаюцца моцны страх набраць вагу або паводзіны, якія перашкаджаюць яе аднаўленню, а таксама парушэнні ўспрымання цела, празмерная залежнасць самаацэнкі ад вагі ці недастатковае разуменне сур'ёзнасці стану. У дзіцяці, якое расце, трывожнай прыкметай можа быць адсутнасць чаканай прыбаўкі, а не толькі пахуданне.
Пры атыповай анарэксіі прысутнічаюць астатнія прыкметы анарэксіі, але пасля значнага зніжэння вага не знаходзіцца ў нізкім дыяпазоне. Назва не азначае лёгкі стан: небяспечнае знясіленне і медыцынскія ўскладненні магчымыя пры розным памеры цела. Знешнасць не дазваляе вызначыць, каму патрэбна дапамога.
Не кожнае абмежаванне ежы — анарэксія. Напрыклад, пры расстройстве пазбягання/абмежавання прыёму ежы (ARFID) прычыны могуць быць звязаныя з тэкстурай ежы ці страхам падавіцца, а не з вагой. Апетыт і харчаванне змяняюцца таксама праз саматычныя хваробы, лекі ці адсутнасць доступу да ежы. Адрозніць прычыны і ацаніць здароўе павінен спецыяліст.
Якія змены варта заўважыць
- Набор прадуктаў і колькасць ежы скарачаюцца, правілы становяцца ўсё больш жорсткімі, іх парушэнне выклікае моцную трывогу.
- Чалавек пазбягае сумесных прыёмаў ежы або з цяжкасцю адцягваецца ад думак пра ежу, вагу і форму цела.
- Фізічная нагрузка становіцца абавязковай нават пры слабасці, хваробе ці траўме; адпачынак выклікае страх або віну.
- З'яўляюцца адчуванне холаду, галавакружэнне, слабасць, цяжкасці з канцэнтрацыяй, парушэнні менструальнага цыкла, калі ён ёсць.
- Паўсядзённае жыццё звужаецца, але пагаршэнне здаецца недастатковай падставай для звароту.
Не трэба шукаць у сябе ўсе прыкметы. Адсутнасць адной з іх, напрыклад парушэнняў цыкла, не выключае расстройства. Анарэксія сустракаецца ў людзей розных палоў і ўзростаў. Змены харчавання і самаадчування ўжо даюць падставу звярнуцца, нават калі назва таго, што адбываецца, пакуль невядомая.
Як звярнуцца, калі страшна пачынаць
Уявім: чалавек перастаў абедаць з калегамі, адмяняе вячэры з сябрамі, мерзне і ўсё горш засяроджваецца. Пры гэтым думка пра лячэнне палохае мацней, чым самі сімптомы. Можна пачаць з канкрэтнага паведамлення ўрачу: «Я ўсё мацней абмяжоўваю харчаванне, адчуваю слабасць і баюся мяняць звычкі. Мне патрэбныя ацэнка фізічнага стану і дапамога спецыяліста па РХП». Даказваць сабе дыягназ да візіту не патрабуецца.
- Запішыцеся да ўрача і раскажыце пра абмежаванне ежы, змены вагі, непрытомнасці, нагрузку, ваніты, лекі, якія прымаеце, і іншыя сімптомы. Гэтыя звесткі патрэбныя для бяспекі, а не для асуджэння.
- Папрасіце ацаніць фізічны стан і накіраваць да спецыялістаў, якія працуюць з РХП у вашай узроставай групе. Абследаванне можа ўключаць пульс, ціск, аналізы і ЭКГ паводле паказанняў.
- Пры жаданні вазьміце чалавека, які дапаможа апісаць змены і запомніць рэкамендацыі. Калі вы непаўналетні, раскажыце даросламу, якому давяраеце і які дапаможа арганізаваць дапамогу.
- Удакладніце, хто каардынуе лячэнне, калі наступны кантакт і куды звяртацца пры пагаршэнні да яго.
Адзін нармальны аналіз не замяняе агульнай ацэнкі. Не варта чакаць пэўнай лічбы на вагах ці патрэбнай працягласці хваробы. Калі скаргі абясцэньваюць толькі таму, што чалавек «не выглядае хворым», варта звярнуцца па паўторную ацэнку да спецыяліста па РХП.
Што ўваходзіць у лячэнне
Аднаўленне звычайна патрабуе ўзгодненай працы медыцынскіх спецыялістаў, спецыяліста па харчаванні з падрыхтоўкай у РХП і псіхатэрапеўта. Задачы звязаныя паміж сабой: аднавіць дастатковае харчаванне і фізічную бяспеку, працаваць са страхам ежы і набору вагі, паменшыць рытуалы і вярнуць паўсядзённае жыццё. Толькі размовы без ацэнкі харчавання і здароўя могуць пакінуць істотныя рызыкі без увагі.
Лячэнне падбіраюць паводле ўзросту і стану. У дарослых ужываюць спецыялізаваную псіхатэрапію РХП, у тым ліку кагнітыўна-паводзінскія падыходы; для дзяцей і падлеткаў важнае месца займае сямейная тэрапія, накіраваная на анарэксію. Лекі не служаць адзіным лячэннем анарэксіі.
Пасля выяўленага ці працяглага недастатковага харчавання аднаўленне патрабуе медыцынскага плана і назірання праз рызыку ўскладненняў, у тым ліку рэфідынг-сіндрому. Гэта прычына хутка арганізаваць дапамогу, а не працягваць галаданне. Інтэрнэт-схемы калорый, дабавак і самастойнага кантролю аналізаў не замяняюць індывідуальнага плана. Неабходнасць амбулаторнага лячэння, дзённага стацыянара ці шпіталізацыі вызначаюць паводле сукупнасці рызык і даступнай падтрымкі.
Як могуць дапамагчы блізкія
Лепш гаварыць пра назіранні і клопат: «Ты часта адчуваеш слабасць, і ежа стала выклікаць шмат трывогі. Давай разам знойдзем дапамогу». Спрэчкі пра прыгажосць, пахвала пахуданню, абвінавачанні і патрабаванне «проста паесці» рэдка дапамагаюць абмеркаваць страх. Можна прапанаваць запісаць да ўрача, суправаджаць на прыёме ці ўзяць на сябе частку побытавых спраў.
Удзел сям'і не азначае, што сям'я вінаватая. Пры лячэнні падлеткаў блізкім могуць даручаць актыўную падтрымку харчавання паводле плана каманды; канкрэтныя дзеянні трэба абмяркоўваць са спецыялістамі. Чалавеку, які падтрымлівае, таксама можа спатрэбіцца дапамога. Аднаўленне ацэньваюць паводле харчавання, фізічнага стану, думак, паводзін і паўсядзённага жыцця, а не толькі паводле знешняга выгляду.
Што чытаць далей
Расстройствы харчовых паводзін: віды і дапамога · Кампульсіўнае пераяданне і страта кантролю
Крыніцы
- NIMH: Eating Disorders — What You Need to Know
- NEDA: Atypical Anorexia
- NICE NG69: Eating disorders — recognition and treatment
- NHS: Vomiting blood
- NIMH: 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide
Матэрыял дапамагае падрыхтавацца да звароту па дапамогу і не замяняе індывідуальнай дыягностыкі ці лячэння.