Булімію бывае цяжка заўважыць збоку. Чалавек можа вучыцца, працаваць і выглядаць звыкла, адначасова перажываючы паўторныя эпізоды пераядання, сораму і спроб «адмяніць» з'едзенае. Утойванне не робіць стан менш сур'ёзным. Гэта расстройства харчовых паводзін, пры якім патрэбныя дапамога з харчаваннем і псіхічным станам, а таксама ацэнка фізічнага здароўя.
Калі патрэбна тэрміновая дапамога
Пры болю ў грудзях, моцнай задышцы, сутаргах, спутанасці свядомасці, страце прытомнасці без хуткага аднаўлення або рэзкім пагаршэнні выклікайце мясцовую экстраную службу. Пасля непрытомнасці, пры паўторных ванітах, немагчымасці піць ці моцнай слабасці патрэбна тэрміновая медыцынская ацэнка. Кроў у ванітах заўсёды патрабуе медыцынскай дапамогі; пры спалучэнні з дрэнным самаадчуваннем, галавакружэннем ці болем у жываце звяртайцеся экстранна. Не сядайце за руль у такім стане.
Калі ёсць намер нашкодзіць сабе зараз, ужо адбылося сур'ёзнае самапашкоджанне ці атручэнне або не атрымліваецца заставацца ў бяспецы, звяртайцеся па экстраную дапамогу. Па магчымасці папрасіце надзейнага чалавека пабыць побач. Суіцыдальныя думкі без непасрэднай пагрозы таксама патрабуюць хуткай сувязі з медыцынскім спецыялістам ці крызіснай службай. Адсутнасць канкрэтнага плана не гарантуе бяспекі.
Што адрознівае булімію ад звычайнага пераядання
Пры нервовай буліміі паўтараюцца эпізоды, калі чалавек за абмежаваны час з'ядае незвычайна шмат і адчувае страту кантролю: цяжка спыніцца ці выбіраць, колькі есці. Потым або ў сувязі з такімі эпізодамі ўзнікаюць спробы прадухіліць набор вагі — напрыклад, выкліканыя ваніты, злоўжыванне слабільнымі, галаданне ці празмерная фізічная нагрузка. Вага і форма цела празмерна ўплываюць на самаацэнку. Кампенсаторныя паводзіны не абавязкова ўключаюць ваніты.
Ежа звыш звычайнага на свяце сама па сабе не азначае булімію. Пры кампульсіўным пераяданні таксама бываюць страта кантролю і моцныя пакуты, але няма рэгулярных кампенсаторных паводзін, характэрных для буліміі. Пераяданне і ваніты магчымыя і пры анарэксіі. Спецыяліст улічвае ўсю карціну, частату, працягласць і наступствы, а не ставіць дыягназ па адной прыкмеце.
Калі эпізоды рэдкія, колькасць ежы здаецца «недастаткова вялікай» або дыягназ пакуль няясны, звяртацца ўсё роўна можна. Выкліканыя ваніты і іншыя небяспечныя спосабы кантролю вагі патрабуюць увагі незалежна ад дыягнастычнай назвы. Знешні выгляд і стабільная вага не паказваюць, наколькі бяспечны стан.
Як падтрымліваецца цыкл
Адно з распаўсюджаных колаў выглядае так: жорсткія правілы і пропускі ежы ўзмацняюць голад і напружанне; страта кантролю выклікае сорам; спроба кампенсаваць з'едзенае прыносіць кароткае палягчэнне; потым з'яўляюцца яшчэ больш строгія абмежаванні. Эмацыянальнае напружанне таксама можа ўдзельнічаць, але тлумачэнне «вы проста заядаеце пачуцці» не апісвае ўсіх прычын.
Напрыклад, пасля цяжкага дня і прапушчаных прыёмаў ежы чалавек губляе кантроль над ежай. Потым вырашае «з заўтрашняга дня ўсё выправіць» і зноў абмяжоўвае харчаванне. На кароткі час здаецца, што кантроль вярнуўся, але ўмовы для наступнага эпізоду захоўваюцца. Праца з такім колам патрабуе змены харчавання і стаўлення да сябе, а не пакарання за чарговы эпізод.
Якія прыкметы варта абмеркаваць з урачом
- Паўторная страта кантролю над ежай, утойванне і моцны сорам пасля яе.
- Ваніты ці іншыя спробы кампенсаваць ежу, уключаючы нагрузку насуперак слабасці або траўме.
- Чаргаванне строгіх абмежаванняў і пераядання, пастаянная занятасць думкамі пра вагу.
- Слабасць, галавакружэнне, сэрцабіцце, боль у горле ці жываце, павышаная адчувальнасць зубоў.
- Адмова ад сустрэч з ежай, цяжкасці з вучобай, працай, выдаткамі на ежу ці адносінамі.
Гэтыя назіранні не даюць блізкім права ставіць дыягназ ці наладжваць сачэнне. Але яны дапамагаюць канкрэтна апісаць трывогу. Ваніты і злоўжыванне слабільнымі могуць парушаць баланс вадкасці і электралітаў — рэчываў, патрэбных, у прыватнасці, для працы сэрца. Знешне добры стан не выключае ўскладненняў.
Першы крок без неабходнасці «спачатку справіцца самому»
Можна пачаць з паведамлення: «У мяне паўтараюцца эпізоды страты кантролю над ежай, пасля якіх я спрабую кампенсаваць з'едзенае. Мне сорамна гаварыць пра гэта, але патрэбныя праверка здароўя і дапамога з РХП». Калі цяжка вымавіць гэта на прыёме, пакажыце запіску. Вазьміце чалавека, якому давяраеце, калі з ім будзе лягчэй.
- Раскажыце ўрачу пра частату эпізодаў, ваніты, нагрузку, прэпараты, якія прымаеце, і змены самаадчування. Важна паведаміць і пра слабільныя ці мачагонныя, нават калі яны здаюцца неістотнымі.
- Абмяркуйце фізічнае абследаванне, аналізы і ЭКГ паводле паказанняў, накіраванне да спецыяліста па РХП і неабходнасць стаматалагічнай дапамогі.
- Удакладніце, хто звязвае медыцынскую дапамогу, працу з харчаваннем і псіхатэрапію ў агульны план. Калі вы непаўналетні, далучыце надзейнага дарослага, які дапаможа атрымаць дапамогу.
- Дамоўцеся пра наступны кантакт і дзеянні пры пагаршэнні. Пры цяжарнасці ці яе планаванні паведаміце пра расстройства ўрачу, які вядзе вашу медыцынскую дапамогу.
Лячэнне накіравана на спыненне кампенсаторных паводзін. Не трэба працягваць выклікаць ваніты, пакуль чакаеце ўрача, ці замяняць іх галаданнем і нагрузкай. Пры дрэнным самаадчуванні патрэбна тэрміновая ацэнка; схемы адмены прэпаратаў, якімі злоўжываюць, і карэкцыі парушэнняў абмяркоўваюць з урачом. Самастойна падбіраць электраліты, лекі ці «дэтокс» небяспечна.
Як арганізавана лячэнне
Для дарослых магчымыя спецыялізаваная самадапамога з суправаджэннем спецыяліста і індывідуальная кагнітыўна-паводзінская тэрапія РХП. Суправаджэнне азначае запланаваны кантакт і ацэнку выніку, а не прапанову спраўляцца ў адзіночку. Для дзяцей і падлеткаў выкарыстоўваюць, у прыватнасці, сямейную тэрапію, накіраваную на булімію. Фармат выбіраюць з улікам узросту, рызык і папярэдняга лячэння.
План дапамагае аднавіць рэгулярнае дастатковае харчаванне, разабрацца з жорсткімі правіламі, страхам набору вагі і сітуацыямі, якія падтрымліваюць эпізоды. Медыцынскі спецыяліст назірае за фізічным станам. Лекі могуць быць часткай лячэння, але не замяняюць яго астатнія кампаненты. Пахуданне і абяцанне ідэальнага кантролю над целам не павінны станавіцца мэтай дапамогі пры буліміі.
Прагрэс — гэта памяншэнне эпізодаў і кампенсаторных паводзін, больш устойлівае харчаванне, паляпшэнне здароўя і магчымасць удзельнічаць у жыцці без пастаянных харчовых рытуалаў. Вяртанне сімптомаў — падстава паведаміць камандзе і перагледзець падтрымку. Гэта не прычына хаваць пагаршэнне ці абвяшчаць лячэнне бескарысным.
Як падтрымаць блізкага
Прапануйце канкрэтную дапамогу: запісацца на прыём, разам падрыхтаваць пытанні ці пабыць побач у цяжкі вечар. Спытайце, што дапамагае пасля ежы, і ўзгадніце падтрымку з камандай, якая лечыць. Каментары пра вагу, абвінавачанні ў падмане, самавольнае сачэнне за наведваннем ваннай і патрабаванні абяцаць «ніколі больш» могуць узмацніць сорам. Падтрымка блізкіх і групы з бяспечнымі правіламі можа дапаўняць лячэнне, але не замяняе абследаванне.
Што чытаць далей
Нервовая анарэксія: прыкметы і дапамога · Кампульсіўнае пераяданне і страта кантролю
Крыніцы
- NIMH: Eating Disorders — What You Need to Know
- NHS: Bulimia
- NICE NG69: Eating disorders — recognition and treatment
- NHS: Vomiting blood
- NIMH: 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide
Матэрыял дапамагае зарыентавацца і не замяняе індывідуальнай дыягностыкі ці лячэння.