Як фарміруюцца харчовыя паводзіны: ад дзяцінства да дарослага жыцця

Харчовыя паводзіны — гэта тое, як мы выбіраем ежу, арганізуем прыёмы ежы, рэагуем на голад і насычэнне, ядзім у адзіноце і з іншымі. Яны фарміруюцца з дзяцінства, але не застываюць назаўсёды. На іх адначасова ўплываюць арганізм, досвед і ўмовы жыцця. Любоў да пэўнай стравы ці звычка вячэраць позна самі па сабе не сведчаць пра расстройства.

Цела, досвед і асяроддзе дзейнічаюць разам

Голад і насычэнне звязаныя з патрэбамі арганізма, але чалавек есць не толькі паводле аднаго цялеснага сігналу. Важныя смак, пах, тэкстура, даступны час, сямейны распарадак, хвароба і лекі. Нехта лёгка спрабуе новае, а ў кагосьці нязвыклая кансістэнцыя выклікае моцны дыскамфорт. Гэта не дазваляе па адным назіранні меркаваць пра выхаванне ці сілу волі.

Харчаванне таксама звязана з цэнамі, даходам, культурай і даступнасцю прадуктаў. Калі ў чалавека няма перапынку на працы, кухні ці грошай на дастатковую колькасць ежы, парада «проста прыслухоўвайцеся да сябе» не ліквідуе перашкоды. Змена ўмоў можа быць не менш важнай, чым праца са звычкамі.

Чаму мы вучымся ў дзяцінстве

Дзіця знаёміцца з ежай праз паўторны досвед і назіранне за дарослымі. Новая страва можа спачатку здавацца чужой, а пасля некалькіх спакойных знаёмстваў — звыклай. CDC адзначае, што маленькім дзецям нярэдка патрэбныя паўторныя прапановы новай ежы. Адмова з першай спробы не азначае, што прадукт давядзецца выключыць назаўсёды, і не патрабуе ператвараць абед у экзамен.

Адначасова дзіця даведваецца пра правілы вакол ежы: ці можна сказаць «я наеўся», ці трэба заслужыць дэсерт, ці суправаджаецца адмова пакараннем. Важныя не толькі словы, але і паўторная абстаноўка. Аднак асобная фраза бацькоў не прадвызначае будучае расстройства. РХП узнікаюць пры складаным спалучэнні фактараў; пошук аднаго вінаватага не замяняе дапамогі.

Сямейныя звычкі могуць адлюстроўваць перажыты недахоп прадуктаў, цяжкі працоўны графік ці культурную традыцыю. Разуменне гэтага дапамагае мяняць нязручныя правілы без патрабавання прызнаць усю сямейную гісторыю няправільнай. Можна захаваць сумесныя вячэры і любімыя стравы, адначасова адмовіўшыся ад каментароў пра чужую вагу.

Як падтрымаць дзіця без барацьбы за кожную лыжку

Арганізуйце прадказальныя прыёмы ежы і прапануйце адпаведную ўзросту, бяспечную ежу. Маленькаму дзіцяці патрэбныя прысутнасць і ўвага дарослага падчас ежы.
Прапануйце знаёмыя і новыя прадукты спакойна, без патрабавання неадкладна палюбіць усё. Можна паказаць уласную цікавасць і даць даступны выбар.
Улічвайце сігналы голаду і насычэння. Дзіцяці не абавязкова кожны раз спусташаць талерку; колькасць з'едзенага ў розныя дні можа адрознівацца.
Абмяркоўвайце смак, зручнасць і самаадчуванне, а не тое, ці робіць порцыя дзіця «добрым», а яго цела «правільным».
Калі харчаванне выклікае ўстойлівую трывогу, абмяркоўвайце гэта з педыятрам, а не ўзмацняйце ціск і не чакайце, пакуль дзіця «прагаладаецца дастаткова».

Гэтыя агульныя прынцыпы не замяняюць плана пры парушэнні росту, недастатковым харчаванні, праблемах з глытаннем, алергіі ці РХП. Пры такіх станах сям'і можа спатрэбіцца больш актыўная падтрымка харчавання пад кіраўніцтвам спецыялістаў. Звужэнне набору прадуктаў, моцны страх падавіцца ці ўплыў харчавання на развіццё і жыццё патрабуюць ацэнкі, нават калі дзіця не баіцца набраць вагу.

Што мяняецца ў падлеткаў і дарослых

З узростам дадаюцца самастойныя пакупкі, школа ці праца, адносіны, спорт і паведамленні пра тое, як павінна выглядаць цела. Адзін чалавек пачынае прапускаць абед праз расклад, іншы — праз страх набраць вагу. Знешне звычка падобная, але дапамога будзе рознай. Гісторыя дзяцінства важная, аднак трэба разглядаць і тое, што падтрымлівае цяжкасць зараз.

Ежа можа быць часткай свята, суцяшэння ці блізкасці. Эмацыянальны кантэкст не ператварае кожны перакус у сімптом. Увагі патрабуюць паўторная страта кантролю, моцны сорам, небяспечныя спробы кампенсаваць з'едзенае і сітуацыя, калі думкі пра ежу ўсё больш выцясняюць астатняе жыццё.

Прыклад: змяніць умовы, а не толькі патрабаваць дысцыпліны

Чалавек вяртаецца са змены вельмі галодным, есць у спешцы і лае сябе за «няправільнае харчаванне». На працы перапынак пастаянна пераносяць, а дома прыгатаванне займае гадзіну. Пачаць можна з праверкі ўмоў: ці магчыма ўзгадніць перапынак, узяць даступную ежу або пакінуць дома просты гатовы варыянт. Гэта канкрэтней, чым абяцанне з панядзелка стаць больш сабраным.

Калі пасля такіх змен застаюцца страта кантролю, ваніты ці строгія харчовыя забароны, не варта бясконца ўдасканальваць расклад. Патрэбна ацэнка РХП і здароўя. Зручная арганізацыя ежы карысная, але не з'яўляецца ўніверсальным лячэннем.

Што дарослы можа паспрабаваць змяніць

Апішыце адну цяжкасць: напрыклад, прапушчаны абед, трывогу перад сямейнай вячэрай ці правіла «пасля гэтай ежы трэба сябе пакараць». Не патрабуецца ацэньваць увесь рацыён як добры ці дрэнны.
Аддзяліце даступныя змены ад знешніх абмежаванняў. Адсутнасць грошай, бяспечнай кухні ці перапынкаў не роўная недахопу матывацыі; часам патрэбна практычная дапамога.
Выберыце пасільнае дзеянне: падрыхтаваць даступны варыянт ежы, абмеркаваць час перапынку ці папрасіць блізкіх не каментаваць цела за сталом.
Ацаніце, ці стала харчаванне больш даступным і спакойным. Калі расце трывога або ўзмацняецца кантроль, абмяркуйце гэта са спецыялістам, а не рабіце правілы больш жорсткімі.

Голад і насычэнне карысна заўважаць, але пры працяглым абмежаванні ежы ці лячэнні РХП нельга рабіць іх адзінай умовай прыёму ежы. Прытрымлівайцеся ўзгодненага плана і абмяркоўвайце цяжкасці з камандай. Не адмяняйце прызначаную медыцынскую дыету дзеля агульнай парады «дазволіць сабе ўсё».

Калі звычак недастаткова і патрэбна дапамога

Звярніцеся да ўрача, калі мяняюцца рост ці вага, харчаванне прыкметна скарачаецца, узнікаюць слабасць, галавакружэнне, боль, паўторныя ваніты ці страта кантролю. Пры моцным страху ежы ці цела, кампенсаторных паводзінах і ўплыве сімптомаў на жыццё патрэбны спецыяліст па РХП з досведам вашага ўзросту. Ён ацэньвае харчаванне, фізічны і псіхічны стан, а не тлумачыць усё адным сямейным правілам.

Пасля непрытомнасці, пры немагчымасці піць ці хуткім пагаршэнні патрэбна тэрміновая медыцынская ацэнка. Пры болю ў грудзях, моцнай задышцы, спутанасці свядомасці, страце прытомнасці без хуткага аднаўлення або непасрэднай пагрозе самапашкоджання звяртайцеся ў мясцовую экстраную службу. Не чакайце, пакуль новая звычка пачне працаваць.

Што чытаць далей

Расстройствы харчовых паводзін: віды і дапамога · «Харчовая залежнасць» і страта кантролю

Крыніцы

Матэрыял апісвае агульныя прынцыпы і не замяняе індывідуальнай ацэнкі харчавання, дыягностыкі ці лячэння.