EMDR — метад псіхатэрапіі, у якім чалавек звяртаецца да траўматычнага ўспаміну і адначасова сочыць за рухам або іншым сігналам, які чаргуецца. Назву перакладаюць як дэсенсібілізацыя і перапрацоўка рухамі вачэй. За незвычайнай працэдурай стаіць структураваная праца з успамінамі, пачуццямі і перакананнямі пра сябе. Яна ўключае ацэнку, падрыхтоўку і праверку выніку; адзін відэаролік з кропкай, якая рухаецца, не ўзнаўляе гэтую тэрапію.
Найбольш пераканаўчыя рэкамендацыі тычацца посттраўматычнага стрэсавага расстройства, ПТСР. Тут разглядаем перадусім дапамогу дарослым. Перажытая траўма сама па сабе не азначае, што чалавеку абавязкова патрэбны гэты метад: важныя цяперашнія цяжкасці, пажаданні і індывідуальная ацэнка.
Што вядома пра эфектыўнасць
Нацыянальны цэнтр ПТСР ЗША адносіць EMDR да асноўных даследаваных метадаў лячэння ПТСР разам з кагнітыўна-працэсуальнай тэрапіяй і пралангаванай экспазіцыяй. EMDR уключаны ў клінічныя рэкамендацыі. Гэта падстава прапанаваць метад пры адпаведным запыце, але не абяцанне, што ён дапаможа кожнаму або будзе лепшы за ўсе альтэрнатывы.
Калі EMDR прапануюць пры любой трывозе, цяжкасцях у пары або нізкай самаацэнцы, варта спытаць, на якія даследаванні менавіта гэтай праблемы абапіраецца спецыяліст. Доказы пры ПТСР нельга аўтаматычна пераносіць на ўсе станы. Тлумачэнні ролі рухаў вачэй працягваюць вывучаць; словы пра «сінхранізацыю паўшар'яў» або «перазагрузку мозгу» не замяняюць абгрунтаванне лячэння.
Мэта — паменшыць пакуты і абмежаванні, звязаныя з перажытым, а не сцерці падзею з памяці. Чалавек можа памятаць, што адбылося, і пры гэтым радзей перажываць гэта як непасрэдную пагрозу. Метад не робіць гвалт прымальным і не абавязвае дараваць прычыненую шкоду.
Што адбываецца да працы з успамінам
Спачатку тэрапеўт высвятляе, якія сімптомы перашкаджаюць жыць, што адбылося і якая дапамога ўжо была. Абмяркоўваюцца сон, фізічнае здароўе, лекі, ужыванне рэчываў, эпізоды страты адчування рэальнасці або правалаў памяці, цяперашняя небяспека і даступная падтрымка. Для выбару дапамогі дастаткова пачаць з таго, што вы здольныя расказаць; падрабязны аповед пра самы цяжкі эпізод не павінен быць умовай першай кансультацыі.
Затым вы ўзгадняеце мэты, спосаб спыніць практыкаванне і дзеянні пры моцным напружанні. Напрыклад, мэта пасля нападу можа гучаць так: «Зноў карыстацца бяспечным маршрутам на працу і радзей прачынацца ад кашмараў». Калі пагроза сапраўды працягваецца, патрэбныя і практычныя меры абароны. Тэрапія не павінна вучыць ігнараваць рэальную небяспеку.
Падрыхтоўку падбіраюць паводле патрэб. Спадарожны дыягназ або дысацыяцыя не азначаюць аўтаматычнай адмовы ў лячэнні, але патрабуюць адпаведнай кампетэнцыі і часам змены плана. Не існуе абавязковай для ўсіх колькасці падрыхтоўчых сустрэч. Карысна разумець, якую задачу яны вырашаюць і паводле якіх прыкмет можна рухацца далей.
Восем фаз: зразумелая схема
Фазы — часткі працэсу, а не восем абавязковых асобных сустрэч. Да некаторых вяртаюцца; адзін успамін можа патрабаваць некалькіх сесій.
- Гісторыя і планаванне. Вы разам вызначаеце праблемы, мэты і паслядоўнасць працы.
- Падрыхтоўка. Тэрапеўт тлумачыць працэдуру, абмяркоўвае згоду, спыненне і спосабы спраўляцца з напружаннем.
- Ацэнка выбранага ўспаміну. Удакладняюцца вобраз, звязаныя думкі пра сябе, эмоцыі і цялесныя адчуванні, а таксама больш прыдатнае перакананне, да якога хочацца прыйсці.
- Дэсенсібілізацыя. Падчас кароткіх серый двухбаковай стымуляцыі вы ўтрымліваеце ўвагу на элементах успаміну і заўважаеце, што адбываецца. Паміж серыямі паведамляеце пра рэакцыю.
- Умацаванне адаптыўнага пераканання. Праца накіраваная на больш рэалістычнае стаўленне да сябе, напрыклад «Цяпер у мяне ёсць выбар», калі гэта адпавядае вашай сітуацыі.
- Праверка цялеснай рэакцыі. Вы заўважаеце, ці застаецца напружанне пры звароце да ўспаміну; гэта частка тэрапіі, а не медыцынская дыягностыка цела.
- Завяршэнне сустрэчы. Вы вяртаеце ўвагу да цяперашняга моманту і абмяркоўваеце, як паклапаціцца пра сябе пасля сесіі, нават калі праца з успамінам не завершаная.
- Паўторная ацэнка. На наступнай сустрэчы правяраюцца змены, цяжкасці паміж сесіямі і далейшы план.
Ці трэба ўсё расказваць услых
Звычайна падрабязны вусны пераказ траўмы не патрабуецца, але звяртацца да ўспаміну ў думках усё ж давядзецца. Тэрапеўту патрэбная зваротная сувязь пра ваш стан. Можна загадзя абмеркаваць, якія дэталі вы гатовыя назваць, што хочаце пакінуць пры сабе і як дасце ведаць, калі перастанеце разумець тое, што адбываецца, або захочаце спыніцца.
Часцей выкарыстоўваюць рухі вачэй, але магчымыя гукі або пастукванні, якія чаргуюцца. Спосаб выбіраюць з улікам пераноснасці і абмежаванняў. Пры болю ў вачах, галавакружэнні, моцнай адстароненасці або іншай непрыемнай змене трэба сказаць пра гэта. Дотык патрабуе згоды; цярпець непрыдатную працэдуру дзеля «правільнага EMDR» не трэба.
Дапусцім, пасля аварыі чалавек думае «Я зусім бездапаможны», калі чуе тармазы. У працы могуць змяняцца і вастрыня вобраза, і стаўленне да сябе. Гэта не азначае, што тэрапеўт павінен унушыць «На дарозе ніколі нічога не здарыцца». Больш рэалістычная мэта ўлічвае цяперашнія магчымасці дзейнічаць і звычайныя меры бяспекі.
Паміж сустрэчамі і пры пагаршэнні
Зварот да балючага досведу можа часова ўзмацняць эмоцыі. Загадзя ўдакладніце, што рабіць пасля сустрэчы, як звязацца са спецыялістам і калі ён адказвае. Не абавязкова падрабязна запісваць кожны ўспамін: дамоўцеся пра пасільны спосаб паведамляць пра значныя змены. Самастойнае паўтарэнне перапрацоўкі самага цяжкага эпізоду паводле відэа не варта лічыць хатнім працягам тэрапіі.
Прыкметнае пагаршэнне сну, новыя правалы памяці, нарастанне самапашкоджання або немагчымасць спраўляцца са штодзённымі справамі патрабуюць перагляду плана. Тлумачэння «чым горш, тым лепш ідзе перапрацоўка» недастаткова. Не змяняйце прызначаныя лекі самастойна з-за пачатку EMDR.
Калі ёсць намер прычыніць сабе шкоду, перадазіроўка або немагчыма заставацца ў бяспецы, патрэбная мясцовая экстранная дапамога; не чакайце наступнай сесіі. Суіцыдальныя думкі без плана таксама нагода звярнуцца па падтрымку як мага хутчэй. Пры непасрэднай пагрозе з боку іншага чалавека прыярытэт — абарона і даступная дапамога.
Як выбіраць спецыяліста і ацэньваць вынік
- Удакладніце базавую прафесійную кваліфікацыю і права практыкаваць там, дзе вы атрымліваеце дапамогу, асобнае навучанне EMDR і досвед працы з ПТСР.
- Спытайце, чаму прапануецца гэты метад, якія ёсць альтэрнатывы і як спецыяліст працуе з дысацыяцыяй або іншымі вашымі цяжкасцямі.
- Абмяркуйце працягласць і кошт сустрэч, перагляд плана, канфідэнцыяльнасць і парадак звароту пры пагаршэнні.
- Выберыце прыкметы прагрэсу: частату кашмараў, магчымасць карыстацца транспартам, вяртанне да зносін, выяўленасць сімптомаў. Адсутнасць слёз або яркіх вобразаў на сустрэчы сама па сабе нічога не даказвае.
Працягласць лячэння адрозніваецца. Абяцанне гарантавана прыбраць любую траўму за адну сустрэчу — прычына насцярожыцца. Калі метад не падыходзіць, гэта нагода абмеркаваць іншы падыход або спецыяліста. Якасная дапамога пакідае магчымасць задаваць пытанні, мяняць рашэнне і атрымліваць зразумелае тлумачэнне далейшых крокаў.
Што чытаць далей
ПТСР: сімптомы і дапамога · Што такое дысацыяцыя · Дзіцячы траўматычны досвед у дарослым жыцці
Крыніцы
- National Center for PTSD: EMDR for PTSD
- National Center for PTSD: EMDR, evidence and treatment protocol
- NICE NG116: post-traumatic stress disorder
- American Psychological Association: EMDR therapy
- NIMH: 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку або лячэнне.