Дысацыяцыя: адчуванне нерэальнасці і правалы памяці

«Пакой знаёмы, але выглядае як дэкарацыя», «я чую свой голас нібы збоку», «не магу аднавіць частку дня». Такія апісанні могуць датычыцца дысацыятыўных перажыванняў, але падобныя сімптомы маюць розныя прычыны. Па адной фразе нельга ўстанавіць ні дысацыятыўнае расстройства, ні перажытую траўму.

Дысацыяцыяй называюць парушэнне звычайнай сувязі паміж успрыманнем сябе і навакольнага, перажываннямі, свядомасцю і памяццю. Гэта апісанне шэрагу з'яў, а не адзін універсальны дыягназ. Эпізод адстаранёнасці, расстройства дэперсаналізацыі-дэрэалізацыі і іншыя дысацыятыўныя расстройствы патрабуюць рознага разумення сітуацыі.

Калі спачатку патрэбна экстраная дапамога

Раптоўная дэзарыентацыя, калі чалавек не разумее, дзе знаходзіцца, не можа ясна гаварыць або незвычайна рэагуе, патрабуе неадкладнай медыцынскай ацэнкі. Не спісвайце яе на стрэс, нават калі раней ужо былі дысацыятыўныя сімптомы. Не сядайце за руль, каб дабрацца да дапамогі.

Выклікайце мясцовую экстраную службу пры раптоўнай слабасці аднаго боку цела, перакосе твару або парушэнні маўлення, нават калі прыкметы прайшлі. Першы сутаргавы прыступ, страта свядомасці, якая працягваецца, або сур'ёзная траўма таксама патрабуюць экстранага звароту. Практыкаванне на арыентаванне не замяняе абследавання.

Калі ёсць намер прычыніць шкоду сабе ці іншым, перадазіроўка або немагчыма заставацца ў бяспецы, патрэбна экстраная дапамога. Пры суіцыдальных думках звяртайцеся па хуткую падтрымку і без канкрэтнага плана. Па магчымасці папрасіце надзейнага чалавека пабыць побач і дапамагчы звязацца са службай.

Як могуць выглядаць перажыванні

Дэперсаналізацыя — адчуванне адстаранёнасці ад сябе: цела, голас або эмоцыі здаюцца чужымі, нібы вы назіраеце за сабой. Дэрэалізацыя — адчуванне нерэальнасці навакольнага: знаёмае месца можа ўспрымацца як сон, далёкая карцінка або прастора за шклом. Пры такіх перажываннях чалавек нярэдка разумее, што змянілася менавіта адчуванне свету.

Для расстройства дэперсаналізацыі-дэрэалізацыі захаванае разуменне рэальнасці мае дыягнастычнае значэнне. Але гэта не хатні тэст на адсутнасць псіхозу або іншых захворванняў. Страх «я губляю розум» сам па сабе таксама не вызначае дыягназу; важна апісаць увесь досвед спецыялісту.

Правалы памяці — асобная нагода для ацэнкі: напрыклад, вы не можаце растлумачыць, як апынуліся ў іншым месцы або выканалі дзеянне. Звычайная забыўлівасць не роўная дысацыятыўнай амнезіі. Дысацыяцыя таксама не азначае аўтаматычна дысацыятыўнае расстройства ідэнтычнасці, пры якім клінічная карціна істотна шырэйшая за адно пачуццё адстаранёнасці.

Чаму нельга адразу шукаць адну прычыну

Дысацыятыўныя перажыванні могуць узнікаць на фоне траўматычнага стрэсу, у тым ліку пры ПТСР. Адстаранёнасць часам дапамагае перажыць непераносную сітуацыю, але гэта не тлумачэнне любога эпізоду і не доказ невядомай траўмы. Адсутнасць успамінаў пра гвалт не трэба запаўняць здагадкамі.

Адчуванне нерэальнасці бывае таксама пры моцнай трывозе, недасыпанні, уздзеянні рэчываў і некаторых неўралагічных станах. Урач удакладняе магчымыя прычыны і пры неабходнасці прызначае абследаванні. Пералік аналізаў або здымкаў не аднолькавы для ўсіх; псіхалагічнае тлумачэнне не павінна падмяняць медыцынскую ацэнку новых сімптомаў.

Што паспрабаваць пры знаёмым, раней ацэненым эпізодзе

Наступныя дзеянні падыходзяць як магчымая падтрымка, калі няма новых экстраных прыкмет і непасрэднай пагрозы. Яны дапамагаюць некаторым людзям арыентавацца ў цяперашнім моманце, але не з'яўляюцца тэстам на дыягназ і не абавязаны спрацаваць адразу.

Забяспечце бяспеку. Спыніце небяспечную працу, адыдзіце ад дарогі або гарачай пліты. Калі эпізод пачаўся за рулём, бяспечна спыніцеся. Пры паўторнай страце арыентацыі абмяркуйце з урачом, калі можна вяртацца да кіравання аўтамабілем.
Звярніцеся да знешніх арыенціраў. Паглядзіце навокал, назавіце месца, бягучую дату і некалькі бачных прадметаў. Можна прачытаць надпіс на знаёмай рэчы. Не трэба дамагацца ідэальнага выканання падліку або спіса.
Выберыце мяккі спосаб пераключыцца. Паслухайце спакойны голас, апішыце фактуру звычайнага прадмета або пагаварыце з чалавекам, якому давяраеце. Калі ўвага да цела або дыхання ўзмацняе адстаранёнасць, пераключыцеся на навакольнае і спыніце непрыемнае практыкаванне.
Вярніцеся да пасільнага дзеяння. Напрыклад, сядзьце ў знаёмым месцы і папрасіце дапамагчы арганізаваць далейшы дзень. Не выкарыстоўвайце боль, экстрэмальны холад або рэзкія страшныя стымулы, каб «вярнуць сябе».

Уявім, што пасля перагружанага дня на сустрэчы голас стаў здавацца чужым. Можна сказаць: «Мне зараз цяжка сачыць за размовай, патрэбна паўза», паглядзець на пакой і папрасіць калегу паўтарыць галоўнае пазней. Калі гэта ўпершыню, паўтараецца або суправаджаецца праваламі памяці, патрэбна ацэнка; аднаго тлумачэння стомленасцю недастаткова.

Што расказаць на кансультацыі

Апішыце пачатак і працягласць эпізодаў, што вы памятаеце, што заўважаюць іншыя і як гэта ўплывае на жыццё. Карысна паведаміць пра сон, нядаўнія траўмы галавы, галаўныя болі, лекі, алкаголь і іншыя рэчывы. Не адмяняйце прызначаныя прэпараты для праверкі гіпотэзы.

Пачаць можна з урача і спецыяліста па псіхічным здароўі, знаёмага з дысацыятыўнымі сімптомамі. Запыт сфармулюйце праз канкрэтную праблему: «Перыядычна губляю частку размовы і баюся заставацца адзін з дзіцем». Тады план уключае і абследаванне, і неабходную дапамогу з доглядам. Кароткія нататкі карыснейшыя за спробу аднавіць кожную хвіліну любой цаной.

Як выбіраць псіхалагічную дапамогу

План павінен тлумачыць, з чым працуюць, як падтрымліваецца бяспека і што рабіць пры пагаршэнні. Навыкі арыентавання, зніжэнне перагрузкі і праца са спадарожнымі цяжкасцямі падбіраюцца індывідуальна. Пры ПТСР спосаб працы з траўматычным досведам адаптуюць да выяўленасці дысацыяцыі; універсальнага патрабавання спачатку дасягнуць ідэальнай стабільнасці няма.

Сімптомы не даказваюць канкрэтных забытых падзей. Тэрапеўт не павінен унушаць гісторыю гвалту або «схаваныя асобы» і абвяшчаць вобраз, які ўзнік, устаноўленым фактам. Няпэўнасць памяці можна абмяркоўваць без ціску і без абясцэньвання перажывання.

Асобнай універсальнай таблеткі ад дысацыяцыі няма; урач можа лячыць спадарожныя станы. Прасіце растлумачыць мэту прызначэння і назіранне. Прагрэс ацэньваюць па бяспецы, удзеле ў паўсядзённым жыцці і змяншэнні перашкод, а не толькі па знікненні ўсіх незвычайных адчуванняў. Калі практыкаванні або сустрэчы пагаршаюць стан, план трэба перагледзець.

Што чытаць далей

ПТСР: сімптомы і дапамога · Панічныя атакі: прыкметы і дзеянні

Крыніцы

Матэрыял не ўстанаўлівае дыягназ і не замяняе медыцынскую або псіхалагічную дапамогу.