Цяжарнасць можа быць жаданай, а пачуцці — складанымі: радасць суседнічае са страхам абследаванняў, стомленасцю, сумненнямі і трывогай пра будучыню. Не трэба даказваць гатоўнасць да бацькоўства пастаянным спакоем. Дапамога становіцца асабліва важнай, калі перажыванні займаюць большую частку дня, пазбаўляюць сну або перашкаджаюць есці, працаваць, мець зносіны і атрымліваць медыцынскую дапамогу.
Трывога бывае рэакцыяй на рэальную нявызначанасць, праявай трывожнага расстройства або часткай іншага стану. Дэпрэсія таксама можа пачацца падчас цяжарнасці. Паводле адной прыкметы ці інтэрнэт-тэста прычыну не вызначыць. Спецыяліст улічвае самаадчуванне, гісторыю, тэрмін цяжарнасці і ўмовы жыцця, а не тлумачыць усё «гармонамі».
Калі спачатку патрэбная медыцынская дапамога
Пры цяжарнасці новыя фізічныя сімптомы нельга аўтаматычна лічыць трывогай, нават калі панічныя прыступы ўжо бывалі. Боль у грудзях, значныя цяжкасці з дыханнем, страта прытомнасці, моцны або нарастаючы галаўны боль, асабліва з парушэннем зроку, моцны боль у жываце, крывацёк або падцяканне вадкасці патрабуюць неадкладнага звароту па медыцынскую дапамогу. Пры цяжкім стане тэлефануйце ў мясцовую экстранную службу; не сядайце за руль.
Калі вы ўжо адчуваеце рухі дзіцяці і яно рухаецца менш, чым звычайна, перастала рухацца або звыклы характар рухаў змяніўся, адразу звяжыцеся з акушэрскай службай. Не чакайце раніцы і не спрабуйце ўпэўніцца, што ўсё добра, хатнім доплерам. Скарачэнне трывожных праверак не азначае ігнараваць новыя сімптомы, прызначаны кантроль або рэкамендацыі вашай медыцынскай каманды.
Намер нашкодзіць сабе, ужо здзейсненая спроба або перадазіроўка, страта кантакту з рэальнасцю і немагчымасць заставацца ў бяспецы таксама патрабуюць неадкладнай дапамогі. Калі бяспечна, папрасіце надзейнага чалавека пабыць побач. Думкі пра смерць заслугоўваюць падтрымкі і без канкрэтнага плана. Пры пагрозах або гвалце дома шукайце дапамогу бяспечным для сябе спосабам; сумесная размова з партнёрам падыходзіць не заўсёды.
Як трывога пачынае кіраваць днём
Цяжкасць можа быць не ў самой наяўнасці трывожнай думкі, а ў тым, што ад яе немагчыма адцягнуцца. Вы зноў чытаеце гісторыі ўскладненняў, пазбягаеце прыёму праз страх пачуць дрэнную навіну, просіце блізкіх пацвердзіць бяспеку або шмат разоў пераправяраеце ўжо атрыманае тлумачэнне. Палёгка аказваецца кароткай, а часу і сіл застаецца ўсё менш.
Напрыклад, пасля планавага абследавання лекар растлумачыў вынік і далейшыя дзеянні. Увечары вы шукаеце падобную гісторыю на форуме, знаходзіце палохаючы выпадак, вяртаецеся да заключэння і не можаце заснуць. На наступны дзень хочацца яшчэ адной гарантыі. Карысна аддзяліць медыцынскае пытанне, якое сапраўды засталося ўдакладніць, ад спробы атрымаць немагчымую поўную пэўнасць.
Пры гэтым трывога пра жыллё, грошы, даступнасць лекара або небяспечныя адносіны не становіцца памылкай мыслення. Часам першы крок — дапамога з дарогай на прыём, сацыяльнай падтрымкай або абаронай. Псіхалагічная праца не замяняе вырашэнне гэтых задач.
Калі страшна нараджаць або праходзіць абследаванні
Страх можа датычыцца болю, страты кантролю, агляду, мінулай страты або таго, што вас зноў не пачуюць. Лепш назваць канкрэтную частку: «Я баюся, што працэдуру пачнуць без тлумачэння», «Пасля мінулых родаў мне цяжка ўваходзіць у бальніцу». Моцны страх родаў часам называюць такафобіяй; гэта нагода для прафесійнай падтрымкі, а не папроку ў недастатковай смеласці.
З медыцынскай камандай можна абмеркаваць, як тлумачыць працэдуры, атрымліваць згоду, абазначаць патрэбу ў паўзе і хто зможа вас суправаджаць. Загадзя задайце пытанні пра варыянты абязбольвання і спосабы родаразрашэння, іх карысць і рызыкі менавіта для вас. План дапамагае выказаць перавагі, але не гарантуе нязменны ход родаў. Змена плана не азначае асабістую няўдачу.
Пры траўматычным досведзе не абавязкова падрабязна пераказваць усё на першай сустрэчы. Удакладніце, ці ўмее спецыяліст працаваць з наступствамі траўмы і як вы будзеце ўзгадняць тэмп. Мэта падтрымкі — удзел у рашэннях і доступ да дапамогі, а не абяцанне родаў без болю, страху або медыцынскіх умяшанняў.
Пяць пытанняў для найбліжэйшага прыёму
- Што менавіта мы зараз правяраем? Папрасіце растлумачыць мэту абследавання і тое, на якія пытанні яго вынік не адказвае.
- Калі і як я атрымаю вынік? Веданне парадку сувязі дапамагае адрозніць чаканне ад прапушчанай інфармацыі.
- Пры якіх зменах трэба звяртацца адразу? Запішыце нумар і парадак дзеянняў уначы або ў выхадны.
- Да каго звярнуцца з трывогай? Раскажыце, колькі часу займаюць перажыванні, што адбываецца са сном і якіх дзеянняў вы пазбягаеце.
- Як узгадніць лячэнне паміж спецыялістамі? Удакладніце, хто адказвае за прызначэнні і якая інфармацыя перадаецца з вашай згоды.
Кароткі спіс дапаможа не забыць важнае. Калі цяжка гаварыць, яго можна паказаць лекару або папрасіць абранага вамі чалавека дапамагчы сфармуляваць пытанні. Чалавекам падтрымкі не абавязкова павінен быць партнёр; важна, каб побач было бяспечна. Можна папрасіць частку размовы правесці без суправаджальніка.
Што можна мяняць паміж сустрэчамі
Паспрабуйце скараціць адну неабавязковую крыніцу трывогі: напрыклад, перастаць чытаць гісторыі ўскладненняў перад сном. Захавайце патрэбныя медыцынскія кантакты і загадзя ўзгоднены план назірання. Абмежаванне пошукаў не павінна станавіцца забаронай задаваць лекару новыя пытанні або звяртацца пры пагаршэнні.
Выбірайце пасільныя апоры: даступнае харчаванне, адпачынак, размову з чалавекам, які не палохае і не абясцэньвае. Фізічная актыўнасць залежыць ад стану цяжарнасці і рэкамендацый лекара. Калі ўвага да дыхання ўзмацняе паніку, не прымушайце сябе працягваць практыкаванне: можна пераключыць увагу на навакольнае асяроддзе. Ніводная практыка не з’яўляецца праверкай вашай здольнасці быць маці ці бацькам.
Непажаданыя палохаючыя думкі не роўныя намеру. Калі яны паўтараюцца, прымушаюць пазбягаць звычайных дзеянняў або пастаянна выконваць праверкі, раскажыце спецыялісту: сярод магчымых прычын ёсць перынатальнае абсесіўна-кампульсіўнае расстройства (АКР). Не стаўце сабе гэты дыягназ самастойна і не спрабуйце правяраць «небяспеку» думкі рызыкоўным эксперыментам.
Псіхатэрапія і лекі падчас цяжарнасці
Дапамогу падбіраюць пад канкрэтны стан. Пры трывожных расстройствах прымяняюцца псіхалагічныя метады, у тым ліку кагнітыўна-паводзінская тэрапія. Праца можа датычыцца трывожных прагнозаў, пазбягання і залішніх праверак. Пры дэпрэсіі, АКР або наступствах траўмы план будзе адрознівацца. Група падтрымкі і курсы падрыхтоўкі да родаў могуць быць карыснымі, але не замяняюць індывідуальную ацэнку і неабходнае лячэнне.
Калі вы ўжо прымаеце прызначаныя лекі і даведаліся пра цяжарнасць, як мага хутчэй звяжыцеся з лекарам, які іх прызначыў. Не адмяняйце і не мяняйце дозу самастойна. Рашэнне ўлічвае канкрэтны прэпарат, тэрмін цяжарнасці, ранейшы эфект, рызыку пагаршэння без лячэння і вашы перавагі. «Усе лекі небяспечныя» і «ўсё натуральнае бяспечнае» — непрыдатныя правілы; дабаўкі і раслінныя сродкі таксама трэба абмеркаваць.
Псіхолаг без адпаведнай медыцынскай кваліфікацыі не павінен мяняць прызначэнні або тлумачыць акушэрскія вынікі замест лекара. Удакладніце перынатальную падрыхтоўку, досвед працы з вашай праблемай, кошт, даступнасць сувязі і план пры пагаршэнні. Калі спецыяліст недаступны, пачаць можна з лекара, які вядзе цяжарнасць, або першаснай медыцынскай дапамогі.
Загадзя абмяркуйце падтрымку пасля нараджэння дзіцяці, асабліва калі раней былі цяжкія эпізоды псіхічнага расстройства. Запішыце, хто можа дапамагчы з побытам і доглядам, як звязацца з камандай лячэння і якія змены патрабуюць ранняга звароту. Не трэба чакаць родаў, каб заслужыць такую падтрымку.
Што чытаць далей
Як спраўляцца з трывогай; Пасляродавая дэпрэсія і трывога; Групы падтрымкі падчас цяжарнасці.