Пасля нараджэння дзіцяці можна адначасова любіць яго, трывожыцца, сумаваць і не адчуваць чаканага шчасця. Цяжкасці з настроем або блізкасцю да малога не даказваюць, што вы дрэнная маці ці бацька. Калі стан перашкаджае спаць, есці, клапаціцца пра сябе і дзіця, дапамога патрэбная незалежна ад таго, наколькі добра выглядае жыццё сям’і звонку.
Перынатальная дэпрэсія ўключае эпізоды падчас цяжарнасці і пасля родаў; пасляродавая адносіцца да перыяду пасля нараджэння дзіцяці. Яна можа праявіцца не адразу, а праз некалькі месяцаў, у тым ліку на працягу першага года. Дэпрэсія пасля з’яўлення дзіцяці бывае і ў татаў або партнёраў. Зварот па дапамогу апраўданы і пазней: каляндарная мяжа не адмяняе пакут.
Калі нельга чакаць планавай кансультацыі
Намер нашкодзіць сабе ці дзіцяці, ужо здзейсненая спроба, перадазіроўка, страта кантакту з рэальнасцю або немагчымасць забяспечыць бяспеку патрабуюць неадкладнай дапамогі. Тэлефануйце ў мясцовую экстранную службу або звяртайцеся ў найбліжэйшае аддзяленне неадкладнай дапамогі. Паведаміце, што нядаўна былі роды і побач ёсць немаўля. Папрасіце надзейнага дарослага ўзяць на сябе бяспечны догляд дзіцяці і, калі гэта бяспечна, застацца побач з вамі. Не сядайце за руль у такім стане.
Пасляродавы псіхоз — асобны неадкладны стан. Магчымыя спутанасць, галюцынацыі, незвычайныя перакананні, рэзкае ўзбуджэнне, вельмі хуткія думкі і моцныя змены настрою. Чалавек можа не разумець, што хворы: блізкім важна самім звяртацца па дапамогу, не чакаючы прызнання праблемы. Не трэба даказваць памылковасць перакананняў або пакідаць чалавека адзіным адказным за малога.
Не спісвайце фізічныя сімптомы на трывогу: боль у грудзях, цяжкасці з дыханнем, страта прытомнасці, моцны або нарастаючы галаўны боль, асабліва з парушэннем зроку, і моцны крывацёк пасля родаў патрабуюць неадкладнай медыцынскай ацэнкі. Скажыце лекару, калі цяжарнасць або роды былі на працягу апошняга года. Псіхалагічная кансультацыя не замяняе такую дапамогу.
Baby blues, дэпрэсія і трывога — у чым розніца
Baby blues называюць кароткія, звычайна ўмераныя перапады настрою, плаксівасць і трывожнасць у першыя дні пасля родаў. Як правіла, яны праходзяць у межах двух тыдняў. Але два тыдні — не тэрмін, які трэба абавязкова вытрываць: моцныя сімптомы, пагаршэнне або цяжкасці з бяспечным доглядам патрабуюць звароту раней.
Пры дэпрэсіі могуць захоўвацца прыгнечанасць, пустата, раздражняльнасць, пачуццё нікчэмнасці, безнадзейнасць і страта цікавасці. Не абавязкова ўвесь час плакаць. Хтосьці выконвае ўсе дзеянні па доглядзе, але амаль нічога не адчувае; хтосьці не можа ўстаць, паесці або прыняць душ. Цяжкасці з прывязанасцю да малога могуць быць часткай стану і заслугоўваюць падтрымкі, а не абвінавачанняў.
Трывога можа выглядаць як бесперапыннае чаканне бяды, панічныя эпізоды, напружанне або праверкі, пасля якіх палёгка доўжыцца зусім нядоўга. Дэпрэсія і трывожныя расстройствы могуць спалучацца. Палохаючыя ўспаміны пра роды, пазбяганне напамінаў і пастаянная насцярожанасць таксама вартыя абмеркавання: дапамога залежыць ад таго, што менавіта адбываецца, а не толькі ад агульнай назвы «пасляродавая трывога».
Што азначаюць непажаданыя думкі пра шкоду
Раптоўная страшная думка або вобраз не роўныя жаданню дзейнічаць. Пры перынатальным абсесіўна-кампульсіўным расстройстве (АКР) такія перажыванні бываюць асабліва пакутлівымі; чалавек можа пастаянна правяраць, шукаць запэўніванні або пазбягаць догляду дзіцяці. Гэта адрозніваецца ад псіхозу, але самастойна вызначаць прычыну паводле артыкула не варта.
Скажыце спецыялісту, якія думкі ўзнікаюць, як вы да іх ставіцеся, ці ёсць жаданне або намер дзейнічаць і што вы робіце, каб супакоіцца. Можна пачаць так: «У мяне бываюць палохаючыя думкі, якіх я не хачу. Я баюся пра іх расказваць, але мне патрэбныя ацэнка і дапамога». Пры непасрэднай рызыцы дзейнічайце паводле тэрміновага плана вышэй. Нават без канкрэтнага суіцыдальнага плана думкі пра смерць — нагода звярнуцца па падтрымку.
Чаму парады «паспі, пакуль дзіця спіць» бывае недастаткова
Уявім: партнёр гуляе з малым, дома нарэшце ціха, але вы ляжыце і зноў правяраеце паведамленні, уяўляючы няшчасце. Калі дзіця вяртаецца, з’яўляюцца віна за «змарнаваны» час і яшчэ большая стомленасць. Тут магчымасць адпачыць важная, але сама па сабе не здымае трывогу. Іншы чалавек можа ўвогуле не мець такой магчымасці: яму найперш патрэбная рэальная замена ў доглядзе.
На прыёме карысна адрозніваць адсутнасць часу на сон, немагчымасць заснуць пры даступным адпачынку і рэзкае змяншэнне патрэбы ў сне з незвычайным прылівам энергіі. Апошняе асабліва важна тэрмінова абмеркаваць з лекарам. Паведаміце таксама пра мінулыя эпізоды дэпрэсіі, маніі або псіхозу, ранейшае лячэнне і стан фізічнага здароўя. Не трэба тлумачыць усё толькі гармонамі або характарам.
Як звярнуцца і падрыхтавацца да размовы
- Звяжыцеся з даступным медыцынскім спецыялістам. Гэта можа быць сямейны лекар, акушэр-гінеколаг, акушэрка або псіхіятр. Калі перынатальнай службы побач няма, не адкладайце першы кантакт дзеля ідэальнага спецыяліста.
- Прывядзіце канкрэтныя прыклады. Калі пачалося пагаршэнне, ці атрымліваецца есці і спаць, якія дзеянні сталі немагчымымі, ці ёсць палохаючыя думкі. Кароткі запіс дапаможа, калі цяжка гаварыць.
- Пералічыце лекі і дабаўкі. Укажыце, што прымалі раней і што змянілася, раскажыце пра кармленне і здароўе дзіцяці.
- Узгадніце наступны крок. Хто праводзіць ацэнку, калі будзе наступны кантакт, што рабіць пры пагаршэнні і куды звяртацца ўначы.
- Арганізуйце магчымасць атрымаць дапамогу. Папрасіце суправаджэнне або нагляд за малым. Калі гэта недаступна, наўпрост паведаміце службе пра абмежаванні, каб абмеркаваць магчымы фармат.
Апытальнік можа дапамагчы заўважыць сімптомы і адсочваць змены, але яго вынік не замяняе размову і медыцынскую ацэнку. Калі вы баіцеся наступстваў адкрытай размовы, удакладніце правілы канфідэнцыяльнасці і дзеянні службы пры рызыцы для дзіцяці. Ні артыкул, ні спецыяліст не павінны абяцаць абсалютную таямніцу пры любых абставінах; сам факт звароту не даказвае небяспеку з боку бацькоў.
Лячэнне, кармленне і практычная падтрымка
Лячэнне можа ўключаць псіхатэрапію, лекі або іх спалучэнне. Сярод падыходаў да перынатальнай дэпрэсіі выкарыстоўваюцца кагнітыўна-паводзінская і міжасобасная тэрапія: праца датычыцца настрою, звыклых рэакцый, адносін, новай ролі і падтрымкі. Пры АКР або іншых станах патрэбны падыход, адпаведны канкрэтнай праблеме. Група падтрымкі можа дапаўняць лячэнне, але не замяняе яго пры моцных сімптомах.
Грудное гадаванне не азначае, што ўсе лекі забароненыя або што любыя прэпараты бяспечныя. Лекар ацэньвае канкрэтны сродак, мінулы адказ на лячэнне, здароўе маці і дзіцяці, рызыкі стану без лячэння. Не пачынайце, не адмяняйце і не замяняйце прэпарат самастойна. План кармлення абмяркоўваюць з улікам лячэння, патрэб малога і вашага выбару; гэта не экзамен на якасць мацярынства.
Блізкія могуць узяць на сябе ежу, пакупкі, частку догляду і запіс на прыём. Лепш дамовіцца «я адказваю за вячэру і прыбіранне кухні на гэтым тыдні», чым чакаць падрабязных даручэнняў ад знясіленага чалавека. Адпачынак не павінен адбывацца за кошт адмены неабходных кармленняў: калі патрэбны адрэзак сну без перапынкаў, абмяркуйце выканальны план догляду і кармлення з медыцынскай камандай.
Ацэньвайце дапамогу паводле таго, ці становіцца лягчэй есці, адпачываць, мець зносіны і адчуваць сябе ў бяспецы. Аднаўленне можа быць паступовым; адсутнасць неадкладнага шчасця не азначае правал. Пры пагаршэнні паведамляйце пра гэта раней за прызначаную сустрэчу. Бацькі таксама заслугоўваюць клопату — не толькі дзеля дзіцяці.
Што чытаць далей
Прыкметы дэпрэсіі; Бацькоўскае выгаранне; Трывога падчас цяжарнасці.