Панічная атака — раптоўная хваля моцнага страху або дыскамфорту з выразнымі цялеснымі адчуваннямі. Сэрца калоціцца, паветра нібыта не хапае, узнікае думка: «Я зараз памру або страчу кантроль». Гэтыя перажыванні могуць быць вельмі пераканаўчымі. Сама панічная атака звычайна праходзіць, але па адным апісанні адчуванняў нельга вызначыць, што адбываецца менавіта яна.
Спачатку — медыцынская бяспека
Калі з'явіўся раптоўны боль або ціск у грудзях, якія не праходзяць, боль аддае ў руку, шыю, сківіцу ці спіну або суправаджаецца задышкай, халодным потам, млоснасцю ці адчуваннем блізкай страты прытомнасці, выклікайце экстраную дапамогу па мясцовым нумары. Выразнае ўскладненне дыхання, страта прытомнасці і іншыя прыкметы неадкладнага стану таксама патрабуюць тэрміновай дапамогі. Не чакайце, ці падзейнічае дыхальнае практыкаванне, і не едзьце за рулём самастойна.
Першы такі эпізод, незвычайныя адчуванні або змена звыклых сімптомаў — нагода звярнуцца па медыцынскую ацэнку. Дыягназ панічнага расстройства не выключае іншай хваробы. Калі сумняваецеся ў тэрміновасці, апішыце сімптомы мясцовай службе медыцынскай дапамогі; гэты артыкул не дазваляе адрозніць паніку ад сардэчнага ці іншага захворвання.
Як можа выглядаць панічная атака
Сімптомы звычайна хутка ўзмацняюцца. Магчымыя сэрцабіцце, дрыжанне, потлівасць, жар або азноб, галавакружэнне, паколванне, млоснасць, адчуванне нерэальнасці таго, што адбываецца, або адарванасці ад сябе. Страх можа з'явіцца без зразумелай знешняй нагоды, у тым ліку ўначы. Не ў кожнага чалавека ёсць усе гэтыя прыкметы.
Рэакцыя трывогі дапамагае зразумець частку адчуванняў: цела рыхтуецца дзейнічаць, нават калі відавочнай небяспекі няма. Але гэтае тлумачэнне не даказвае, што любыя падобныя сімптомы выкліканыя трывогай. Працягласць прыступаў адрозніваецца; стомленасць і трывожнае чаканне могуць захоўвацца пасля таго, як самая моцная хваля прайшла.
Што паспрабаваць пры знаёмым прыступе
Калі такія эпізоды ўжо ацэньваў урач, адчуванні звыклыя і няма прыкмет медыцынскай або знешняй небяспекі, можна абаперціся на наступны план. Яго задача — дапамагчы перажыць прыступ, а не прымусіць сябе неадкладна супакоіцца.
- Паклапаціцеся пра бяспечнае становішча. За рулём спыніцеся ў дазволеным бяспечным месцы. Калі кружыцца галава, сядзьце. Пры рэальнай пагрозе спачатку перайдзіце ў бяспечнае месца; заставацца дзеля «перамогі над панікай» не трэба.
- Нагадайце сабе, што ведаеце. Напрыклад: «Гэта падобна да маіх знаёмых прыступаў. Адчуванні моцныя, але звычайна паступова сціхаюць». Такая фраза не замяняе звароту па дапамогу пры новых сімптомах.
- Паспрабуйце мяккае дыханне. Не прымушайце сябе да глыбокіх удыхаў. Калі зручна, крыху запавольце дыханне. Калі засяроджанне на ім узмацняе страх, выберыце іншы спосаб.
- Знайдзіце знешнюю апору. Разгледзьце некалькі прадметаў, назавіце іх колер або адчуйце апору крэсла. Не трэба прытрымлівацца дакладнага падліку ці рабіць практыкаванне «правільна».
- Папрасіце пра канкрэтную падтрымку. «Пабудзь побач і гавары спакойна» або «Дапамажы звязацца з урачом». Памочнік можа спытаць, што патрэбна; утрымліваць чалавека або прымушаць яго да дыхальных практыкаванняў не варта.
Калі страх не зменшыўся адразу, гэта не азначае, што вы няправільна стараецеся. Не патрабуецца хадзіць або рабіць фізічныя практыкаванні, каб «разрадзіць адрэналін». Пры пагаршэнні самаадчування або з'яўленні новых трывожных прыкмет вярніцеся да пытання медыцынскай дапамогі.
Атака і панічнае расстройства — не адно і тое ж
Адзін прыступ сам па сабе не азначае панічнага расстройства. Для яго ацэнкі важныя паўторныя нечаканыя атакі і наступнае ўстойлівае хваляванне або змена паводзін праз страх іх паўтарэння. Спецыяліст удакладняе працягласць, абставіны і ўплыў на жыццё, а таксама іншыя магчымыя прычыны. Не трэба чакаць пэўнага тэрміну, каб звярнуцца па дапамогу.
У некаторых людзей узнікае кола: адчуванне сэрцабіцця → думка пра катастрофу → узмацненне страху → яшчэ больш увагі да цела. Пазбяганне паездак і пастаянныя праверкі могуць падтрымліваць гэтае кола. Аднак гэта не адзіная прычына расстройства і не віна чалавека: маюць значэнне розныя біялагічныя і жыццёвыя абставіны.
Што дапамагае паміж прыступамі
Для кансультацыі можна коратка запісаць, калі пачаўся эпізод, якія былі сімптомы і што стала цяжэй рабіць. Не патрэбны бесперапынны кантроль пульсу або падрабязны дзённік кожнага адчування. Прызначаныя ўрачом вымярэнні, лекі і сродкі дапамогі пры іншых захворваннях захоўваюць сваю ролю: іх нельга адмяняць пад назвай «адмова ад ратавальных рытуалаў».
Паступовае вяртанне да бяспечных заняткаў лепш абмяркоўваць з тэрапеўтам. Напрыклад, калі пасля прыступу ў аўтобусе вы зусім перасталі ездзіць, першым узгодненым крокам можа стаць кароткая паездка ў прыдатных умовах. Поспех — не абавязкова поўная адсутнасць трывогі. Тэмп, падтрымку і медыцынскія абмежаванні ўлічваюць загадзя.
Пасільны рэжым сну і адпачынку можа падтрымаць аднаўленне. Абмяркуйце з урачом кафеін, алкаголь, іншыя рэчывы і прэпараты, якія могуць уплываць на сімптомы; не мяняйце прызначанае лячэнне самастойна. Агульныя спосабы самадапамогі ёсць у артыкуле як справіцца з трывогай.
Як лечаць панічнае расстройства
Адзін з добра вывучаных варыянтаў — кагнітыўна-паводзінская тэрапія. Яна дапамагае разабрацца з палохаючымі тлумачэннямі адчуванняў і паступова вяртаць заняткі, якіх чалавек пазбягае. Праца можа ўключаць практыкаванні з цялеснымі адчуваннямі, але іх падбіраюць разам са спецыялістам з улікам здароўя і згоды. Самастойна выклікаць моцнае сэрцабіцце або пачашчанае дыханне паводле артыкула не патрабуецца.
Урач можа прапанаваць лекі, псіхатэрапію або спалучэнне падыходаў. Выбар залежыць ад стану, пераваг і даступнасці дапамогі. Лячэнне можа запатрабаваць часу і карэкціровак; абяцаць загадзя пэўны вынік або колькасць сустрэч нельга.
Звярнуцца варта, калі прыступы паўтараюцца, перашкаджаюць працы, сну або адносінам, а жыццё ўсё больш будуецца вакол прадухілення наступнай атакі. Пры выбары спецыяліста спытайце пра досвед працы з панічным расстройствам, метад, мэты і парадак перагляду плана. Не трэба даказваць цяжкасць стану або чакаць, пакуль стане немагчыма выходзіць з дому.
Крыніцы
- NIMH: панічнае расстройства — сімптомы, ацэнка і лячэнне
- NHS: панічнае расстройства і дапамога падчас прыступу
- NHS: боль у грудзях і тэрміновая медыцынская дапамога
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе медыцынскую ацэнку або індывідуальны план лячэння.