Часам на сустрэчы ніхто не пачынае размову, і некалькі секунд здаюцца бясконцымі. Часам іншыя актыўна абмяркоўваюць свае гісторыі, а вы за ўсю сустрэчу не вымаўляеце ні слова. Гэта розныя сітуацыі. Каб зразумець, ці патрэбна змена, карысней спытаць «што зараз адбываецца і чаго мне не хапае», чым лічыць хвіліны маўлення.
Маўчанне можа суправаджаць уважлівае слуханне, разважанне, стомленасць, страх або жаданне пакінуць асабістае пры сабе. Па ім адным нельга вызначыць, што чалавек супраціўляецца тэрапіі, асуджае астатніх або нічога не атрымлівае ад сустрэч.
Паўза ўсёй групы
Пасля эмацыйна моцнага аповеду людзям можа патрабавацца час, каб асэнсаваць пачутае. У іншы момант усе чакаюць указанняў вядучага або саступаюць чаргу адно аднаму. Можна назваць сваё ўспрыманне: «Я не разумею, мы зараз абдумваем сказанае або чакаем пачатку новай тэмы?» Гэта не абавязак ратаваць сустрэчу, а спосаб праясніць сітуацыю.
Фармат мае значэнне. У групе навучання навыкам вядучы звычайна прапануе заданні; у групе, якая даследуе адносіны, удзельнікам могуць пакідаць больш ініцыятывы. Калі лад сустрэчы незразумелы, можна спытаць, навошта патрэбна паўза і як тут уступаюць у размову. Доўгае маўчанне вядучага само па сабе не даказвае ні майстэрства, ні некампетэнтнасці.
Калі слуханне — свядомы выбар
Магчыма, сёння чужы аповед важны вам, але вы не хочаце абмяркоўваць уласную гісторыю. Можна сказаць: «Я ўважліва слухаю, але пакуль не гатовы гаварыць пра сябе». Не трэба раскрываць асабістае толькі дзеля таго, каб супакоіць трывогу астатніх.
Разам з тым чаканні ўдзелу варта абмеркаваць загадзя. Група з практыкай размоўных навыкаў або міжасобаснай зваротнай сувяззю можа прадугледжваць актыўнае ўзаемадзеянне. Права адмовіцца ад канкрэтнага практыкавання захоўваецца, але пастаяннае назіранне без удзелу можа не адпавядаць вашай мэце або ладу праграмы. Гэта нагода абмеркаваць прыдатны фармат, а не заслугоўваць месца прымусовым прызнаннем.
Калі хочацца гаварыць, але не атрымліваецца
Звярніце ўвагу на канкрэтны момант: вы чакаеце ідэальнай фармулёўкі, баіцеся перабіць, не паспяваеце за тэмпам, не чуеце частку размовы або асцерагаецеся рэакцыі пэўнага ўдзельніка? Не ўсе перашкоды знаходзяцца «ўнутры вас». Шум, дрэнная сувязь, моўны бар’ер і звычка іншых займаць увесь час таксама патрабуюць рашэння.
Замест вялікага аповеду можна выбраць адзін пасільны спосаб удзелу:
- «У мяне ёсць водгук, але мне патрэбна хвіліна, каб падабраць словы».
- «Можна я буду наступным? Мне цяжка ўключыцца».
- «Я згодны з часткай сказанага, а ў іншым месцы ў мяне іншы досвед».
- «Сёння я хачу абмеркаваць тое, як увесь час адкладваю сваё выказванне».
Кароткую думку можна загадзя запісаць для сябе. Калі вуснае маўленне абцяжаранае, абмяркуйце даступныя спосабы зносін з вядучым; чат або пісьмовае паведамленне падыходзяць не кожнай праграме. Аўтаматычныя расшыфроўкі патрабуюць асобнага абмеркавання канфідэнцыяльнасці, а не ўключэння без ведама групы.
Пра што дамовіцца з вядучым
Карысныя канкрэтныя дамоўленасці: як папрасіць слова, ці можна прапусціць кола, ці патрэбна запрашэнне па імені і які сігнал азначае просьбу пра паўзу. Аднаму чалавеку дапамагае прамое запрашэнне, іншаму яно перашкаджае. Можна ўдакладніць: «Калі я адмоўлюся, калі ласка, не прасіце мяне тлумачыць прычыну пры ўсіх».
Вядучы павінен улічваць розныя спосабы зносін, падтрымліваць доступ да размовы і заўважаць выключэнне ўдзельніка. Яму не трэба адгадваць думкі па маўчанні: удакладняльнае пытанне карыснейшае за ўпэўнены ярлык. Калі пасля адмовы ідуць кпіны або пакаранне, праблема ўжо датычыцца бяспекі ўзаемадзеяння.
Калі маўчыць іншы ўдзельнік
Не варта вырашаць за яго, што ён сумуе, пагарджае групай або абавязаны падтрымаць апавядальніка. Можна адзін раз запрасіць да водгуку, пакінуўшы магчымасць адмовіцца. Не трэба дапытваць чалавека або аб’ядноўвацца з іншымі, каб «нарэшце яго разгаварыць».
Ваша перажыванне таксама можна абмеркаваць без патрабавання адказу: «Калі я не чую рэакцыі, я пачынаю думаць, што сказаў нешта не тое». Вядучы дапаможа аддзяліць гэтую здагадку ад намераў чалавека, які маўчыць.
Калі варта перагледзець дапамогу
Калі сустрэчы раз за разам заканчваюцца шкадаваннем пра несказанае, абмяркуйце, што перашкаджае і якія змены паспрабаваць. Прагрэс можа праяўляцца ў магчымасці папрасіць час, адмовіцца ад лішняга раскрыцця або выказаць адну важную думку. Сам па сабе доўгі аповед не з’яўляецца крытэрыем паспяховай тэрапіі.
Калі падчас сустрэчы вы перастаеце разумець, дзе знаходзіцеся, адчуваеце моцную паніку або доўга не можаце супакоіцца пасля перажыванняў, паведаміце вядучаму і абмяркуйце асобную прафесійную ацэнку і падтрымку. Па адным маўчанні дыягназ не ўстанаўліваюць. Пры прыніжэнні або пагрозах не трэба вучыцца цярпець больш: патрэбныя абарона і перагляд умоў удзелу.
Што чытаць далей
Пра страх ацэнкі — як пачаць гаварыць, калі страшна. Пра межы размовы — канфлікт у тэрапеўтычнай групе.
Крыніцы
- American Group Psychotherapy Association: Practice Guidelines for Group Psychotherapy
- American Group Psychotherapy Association: Ethics in Group Therapy
- National Institute of Mental Health: Psychotherapies
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю.