Пасля звальнення чалавек працягвае прадстаўляцца сваёй ранейшай пасадай, а потым адчувае пустату: «Калі я больш не кіраўнік, то хто я?» Пасля нараджэння дзіцяці іншы чалавек заўважае, што амаль усе размовы цяпер пра бацькоўства, хоць ранейшыя інтарэсы нікуды не зніклі. Такія перажыванні могуць закранаць не толькі планы, але і самаадчуванне. Крызісам ідэнтычнасці часта называюць перыяд, калі звыклыя адказы на пытанне «хто я» перастаюць працаваць, а новыя яшчэ не склаліся.
Што менавіта змяняецца
Ідэнтычнасць уключае ролі, каштоўнасці, адносіны, культурную прыналежнасць і асабістую гісторыю. Яна дапамагае адчуваць сувязь паміж мінулым, сучаснасцю і будучыняй. Праца можа быць важнай часткай гэтай гісторыі, але не вычэрпвае чалавека. Тое ж датычыцца сямейнага становішча, здароўя, даходу або месца жыхарства.
Пераезд, расставанне, хвароба, выхад на пенсію або змена перакананняў могуць патрабаваць перагляду звыклага самаапісання. Нават жаданая перамена часам суправаджаецца стратай: новая магчымасць з'яўляецца разам са стратай знаёмага кола і ранейшай упэўненасці. Развіццё ідэнтычнасці працягваецца ў дарослым узросце; сумненні не азначаюць, што вы прапусцілі адзіны тэрмін для «пошуку сябе».
Сам выраз «крызіс ідэнтычнасці» не ўстанаўлівае псіхіятрычны дыягназ. Па ім нельга заключыць, што ў чалавека расстройства асобы або некалькі асоб. Ён таксама не азначае аўтаматычна пытанне пра гендар або арыентацыю: гэтыя тэмы могуць быць часткай самадаследавання, але не абавязковыя для кожнага жыццёвага пераходу.
Як распазнаць уласнае пытанне
Замест бясконцага «хто я насамрэч?» паспрабуйце ўдакладніць, што стала нявызначаным. Напрыклад, «не разумею сябе» можа азначаць «не хачу вяртацца ў ранейшую прафесію», «не ведаю, што мне цікава без партнёра» або «баюся, што сям'я адкіне мае новыя погляды». Гэта розныя задачы, і яны патрабуюць розных рэсурсаў.
- Якая роля змянілася або перастала падыходзіць?
- Што ў ранейшым жыцці было вашым выбарам, а што — спосабам атрымаць адабрэнне або выжыць?
- Што вы страцілі: заняткі, людзей, статус, звыклы распарадак, уяўленне пра будучыню?
- Што захоўваецца, нават калі зараз не ўдаецца гэтым карыстацца?
- Якая практычная дапамога патрэбная перш, чым з'явяцца сілы на роздум?
Не трэба лічыць усе ранейшыя рашэнні несапраўднымі. Вы маглі шчыра хацець таго, што цяпер перастала падыходзіць. І не кожнае абмежаванне сведчыць пра няўпэўненасць: недахоп грошай, дыскрымінацыя, хвароба або абавязак даглядаць блізкага рэальна звужаюць выбар. Размова пра каштоўнасці не замяняе жыллё, лячэнне, адпачынак або дапамогу з доглядам.
Захаваць апоры, пакуль няма канчатковага адказу
У перыяд нявызначанасці карысна падтрымліваць даступны мінімум паўсядзённага жыцця: харчаванне, сон, прызначанае лячэнне, неабходныя плацяжы і кантакт хаця б з адным бяспечным чалавекам. Гэта не экзамен на дысцыпліну. Калі сіл мала, частку задач можна спрасціць, адкласці або папрасіць падзяліць.
Калі абстаноўка бяспечная і рашэнне можа пачакаць, не абавязкова адначасова звальняцца, пераязджаць і разрываць усе адносіны, каб адчуць пачатак новага жыцця. Спачатку можна сабраць інфармацыю, ацаніць наступствы і выбраць меншую пробу. Гэта не парада цярпець гвалт: пры пагрозах прыярытэтам становяцца абарона і адпаведная дапамога, а не захаванне звыклага парадку.
Пакіньце месца змешаным пачуццям. Палёгка пасля сыходу з працы не адмяняе тугу па калегах. Любоў да дзіцяці не забараняе сумаваць па ранейшай свабодзе. Для прызнання страты не патрабуецца абвясціць перамену памылкай або неадкладна знайсці ў ёй карысць.
Каштоўнасці становяцца яснейшымі праз невялікія дзеянні
Каштоўнасць апісвае, як вы хочаце дзейнічаць: напрыклад, з цікаўнасцю, клопатам, сумленнасцю або самастойнасцю. Мэта — канкрэтны вынік. «Атрымаць новую пасаду» можа быць мэтай, а цікавасць да навучання захоўвацца і да яе. Не існуе абавязковага спіса правільных каштоўнасцей, прыдатнага ўсім.
Возьмем чалавека пасля звальнення. Яму важныя ўнёсак і супрацоўніцтва, але зараз няма сіл выбіраць прафесію назаўжды. Невялікі крок — сустрэцца з былым калегам, абмеркаваць адзін цікавы праект або паспрабаваць даступны занятак на гадзіну. Пасля гэтага можна спытаць: што зацікавіла, што стаміла, чаго хацелася б менш або больш? Адзін удалы або непрыемны досвед не абавязаны вызначаць усё далейшае жыццё.
- Выберыце адну сферу, якая зараз важная: адносіны, навучанне, клопат пра сябе, творчасць або праца.
- Назавіце якасць дзеяння, якая вам блізкая, без параўнання з чужым поспехам.
- Прыдумайце пасільны крок з абмежаванымі выдаткамі і магчымасцю спыніцца.
- Адзначце свой досвед, а не толькі пахвалу навакольных.
- Вырашыце, што захаваць, змяніць або пакуль адкласці.
Гэта спосаб атрымаць новыя назіранні, а не тэст на сапраўдную сутнасць. Калі дзённік ператвараецца ў гадзіны самаправерак і ўзмацняе разгубленасць, скараціце запісы або абмяркуйце гэта са спецыялістам. Не абавязкова спачатку цалкам зразумець сябе, каб прыгатаваць ежу, папрасіць падтрымкі або зрабіць адзін даступны выбар.
Адносіны і прыналежнасць
Блізкія могуць працягваць звяртацца да ранейшай ролі: «Ты ж заўсёды быў чалавекам, які ўсім дапамагае». Можна адказаць канкрэтна: «Мне па-ранейшаму важныя нашы адносіны, але зараз я не магу вырашаць гэтае пытанне за цябе». Змена мяжы не патрабуе доказу, што ранейшая версія вас была няправільнай.
Пры пераездзе або змене супольнасці часам хочацца выбраць толькі адну прыналежнасць і адмовіцца ад іншай. Можна захоўваць некалькі моў, сувязяў і традыцый, калі яны вам важныя. Новыя знаёмствы таксама не патрабуюць адразу расказваць поўную гісторыю. Шукайце зносіны, у якіх ёсць месца вашаму цяперашняму досведу, без абавязку заслугоўваць прыняцце поўнай аднолькавасцю.
Калі патрэбная прафесійная ацэнка
Звярніцеся па дапамогу, калі роздум усё мацней перашкаджае спаць, вучыцца, працаваць, есці або падтрымліваць адносіны, а самастойна становіцца цяжэй спраўляцца. Асабліва важна абмеркаваць устойлівую прыгнечанасць, страту цікавасці, безнадзейнасць, паўторныя правалы памяці або адчуванне нерэальнасці. Гэта не прыкметы аднаго пэўнага дыягназу: патрэбная ацэнка стану, а не толькі размова пра жыццёвыя мэты.
Рэзкае змяншэнне патрэбы ў сне разам з незвычайным уздымам або раздражняльнасцю, паскоранымі думкамі і рызыкоўнымі ўчынкамі патрабуе хуткай медыцынскай ацэнкі. Не варта тлумачыць такое спалучэнне толькі «знаходжаннем сапраўднага сябе». Раптоўная зблытанасць свядомасці, дэзарыентацыя або немагчымасць пазнаць знаёмае месца патрабуюць экстранай медыцынскай дапамогі.
Пры намеры прычыніць сабе шкоду або непасрэднай пагрозе жыццю звяртайцеся ў мясцовую экстраную службу. Варыянты падтрымкі ёсць на старонцы тэрміновай дапамогі. Для звароту не трэба спачатку знайсці прыдатную назву перажывання.
Што можа даць тэрапія
Псіхолаг дапамагае ўдакладніць змененыя ролі, перажыць страты, даследаваць патрабаванні да сябе і выбраць пасільныя дзеянні. Пры неабходнасці асобна ацэньваюць дэпрэсію, трывогу, наступствы траўмы або медыцынскія прычыны змен. Метад і фармат працы выбіраюць пад канкрэтную задачу; універсальнага лячэння «крызісу ідэнтычнасці» па адным шаблоне няма.
Карысна ўзгадніць мэту, вынікі якой можна заўважыць: напрыклад, аднавіць распарадак, прымаць невялікія рашэнні без шматгадзіннай самакрытыкі або абмяркоўваць новыя межы. Насцярожваюць абяцанні раскрыць «сапраўдную асобу» за адну сустрэчу, вызначыць адзіны сэнс вашага жыцця або запатрабаваць адмовіцца ад усіх ранейшых сувязяў. Дапамога павінна павялічваць магчымасць выбіраць, а не рабіць спецыяліста аўтарам вашага жыцця.
Што чытаць далей
Страта сэнсу: як зразумець свой стан · Наратыўная тэрапія і асабістая гісторыя
Крыніцы
- Агляд інтэграцыі ідэнтычнасці ў дарослым узросце
- Агляд жыццёвых змен, сацыяльнай ідэнтычнасці і здароўя
- СААЗ: навыкі пераадолення стрэсу і дзеянні згодна з каштоўнасцямі
- NIMH: дэпрэсія і зварот па дапамогу
- NIMH: змены настрою, сну і актыўнасці
- NHS: раптоўная зблытанасць свядомасці
- NIMH: мэты і выбар псіхатэрапіі
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку або лячэнне.