Наратыўная тэрапія: як працуюць з гісторыямі пра сябе

Наратыўная тэрапія даследуе, як чалавек тлумачыць сваё жыццё і якое месца ў гэтым аповедзе займае праблема. Фраза «я няўдачнік» можа з часам засланіць іншыя звесткі пра сябе: адносіны, у якіх вы клапаціліся пра кагосьці, засвоеныя навыкі, рашэнні ў складаных абставінах. На сустрэчах гэтую адзіную выснову імкнуцца зрабіць менш вызначальнай, не адмаўляючы боль і рэальныя цяжкасці.

Гэта не занятак літаратурай і не патрабаванне прыдумаць шчаслівую біяграфію. Не трэба прыгожа гаварыць, весці дзённік ці загадзя знаходзіць «правільны сэнс». Пачаць можна з канкрэтнага эпізоду, які хочацца зразумець.

Што значыць аддзяліць чалавека ад праблемы

Экстэрналізацыяй называюць спосаб абмяркоўваць цяжкасць як нешта, што ўплывае на жыццё, а не як поўнае вызначэнне асобы. Напрыклад, замест «я лянівы» даследуюць, калі адкладанне спраў узмацняецца, што яно прымушае прапускаць і калі яго ўплыў слабейшы. Пры гэтым праблема застаецца рэальнай, а чалавек — здольным выбіраць дзеянні.

Неабавязкова прыдумваць праблеме імя, маляваць яе ці размаўляць з ёй як з істотай. Калі такія метафары раздражняюць, можна проста абмяркоўваць звычку, ціск ці сітуацыю. Тэрапеўт удакладняе, ці падыходзяць вам яго словы, і дапускае, што вы разумееце тое, што адбываецца, інакш.

Такая мова не адмяняе адказнасці. Калі чалавек накрычаў на дзіця, фраза «гэта зрабіла мая злосць» не замяняе спыненне небяспечных паводзін, прызнанне шкоды і працу над тым, каб яна не паўтаралася. Пры гвалце аднаго перайменавання праблемы недастаткова; патрэбныя бяспека пацярпелых і адпаведная прафесійная дапамога.

Як можа выглядаць праца: прыклад пасля няўдачы

Чалавек не прайшоў сумоўе і кажа: «У мяне ніколі нічога не атрымліваецца». На сустрэчы можна высветліць, якія менавіта падзеі падтрымліваюць гэтую выснову, чый голас у ёй чуецца і як яна ўплывае на наступны крок. Магчыма, пасля адмовы чалавек перастаў адгукацца на вакансіі і пазбягае сяброў, каб не расказваць пра вынік.

Потым даследуюць эпізоды, якія не змяшчаюцца ў адзіны сюжэт пра правал. Напрыклад, ён усё ж папрасіў зваротную сувязь, дапамог калегу падрыхтавацца да інтэрв'ю ці працягваў клапаціцца пра блізкага ў цяжкі тыдзень. Гэта не доказ, што адмова «насамрэч добрая». Гэтыя падзеі паказваюць іншыя бакі жыцця, якіх выснова пра поўную няздольнасць не ўлічвае.

Важны сэнс самога чалавека. Дапамога калегу можа гаварыць для яго пра ўзаемнасць, навучанне — пра цікаўнасць, зварот па падтрымку — пра жаданне не заставацца аднаму. Тэрапеўт не абавязаны абвяшчаць усё «сілай» і дамагацца згоды з кампліментам.

Далей абмяркоўваюць невялікі рэальны крок: паказаць рэзюмэ знаёмаму, аднавіць адзін кантакт, высветліць патрабаванні вакансіі. Адначасова ўлічваюць рынак працы, грошы, здароўе і нагрузку. Новая фармулёўка пра сябе не стварае працоўныя месцы і не ліквідуе дыскрымінацыю.

Што такое альтэрнатыўная гісторыя

Перааўтарства, ці re-authoring, азначае больш падрабязнае даследаванне падзей, каштоўнасцей і адносін, якія губляліся за праблемным аповедам. Альтэрнатыўная гісторыя абапіраецца на тое, што сапраўды адбывалася і важнае чалавеку. Ёй не трэба быць выключна станоўчай: можна адначасова прызнаваць памылку, шкадаваць пра наступствы і бачыць магчымасць паступіць інакш.

Напрыклад, замест «я заўсёды ўсё псую» можа з'явіцца больш дакладнае апісанне: «У той размове я перабіў партнёра і хачу папрасіць прабачэння; пры гэтым я ўмею слухаць і магу ўспомніць, што дапамагае гэта рабіць». Такая гісторыя пакідае месца і адказнасці, і змене. Яна не патрабуе забыць мінулае ці пагадзіцца з версіяй тэрапеўта.

Як арганізаваныя сустрэчы і дадатковыя практыкі

На пачатку абмяркоўваюць запыт, цяперашнія цяжкасці, неабходныя ўмовы бяспекі і жаданыя змены. Размова можа датычыцца адносін, страты, самаацэнкі ці жыццёвага пераходу. Напрамак пытанняў узгадняюць з вамі; аповед пра ўсю біяграфію на першай сустрэчы не абавязковы.

Часам выкарыстоўваюць лісты, кароткія пісьмовыя вынікі ці ўдзел запрошанага слухача. Такі чалавек можа адгукнуцца на пачутае, але не павінен ацэньваць ваша жыццё ці судзіць спрэчку. Гэтыя фарматы не абавязковыя: спачатку трэба зразумець іх мэту і асобна пагадзіцца на ўдзел іншых людзей.

Хто будзе прысутнічаць і якія звесткі стануць яму даступныя?
Ці можна прачытаць тэкст ліста да перадачы і змяніць фармулёўкі?
Дзе захоўваюцца запісы і хто мае да іх доступ?
Ці патрэбныя аўдыя або відэа і ці можна працаваць без іх?
Што адбудзецца, калі я адмоўлюся ад запрашэння блізкага ці захачу спыніць практыкаванне?

Згода на тэрапію не азначае згоды на публікацыю гісторыі, навучальны разбор з пазнавальнымі падрабязнасцямі ці паведамленне сваякам. Калі бяспечна захоўваць ліст дома немагчыма, гэта таксама варта абмеркаваць. Практыка не павінна ствараць дадатковую рызыку.

Якія абмежаванні важна разумець

Павага да вашага досведу не азначае адмову ад клінічнай ацэнкі. Устойлівая дэпрэсія, цяжкая трывога, выяўленыя парушэнні сну ці цяжкасці з паўсядзённым жыццём патрабуюць абмеркавання адпаведных варыянтаў дапамогі. Лекі не адмяняюць самастойна, а фізічныя сімптомы не тлумачаць толькі «гісторыяй пра хваробу».

У даследаванні Lopes і калег 2014 года сімптомы дэпрэсіі зменшыліся і пры наратыўнай тэрапіі, і пры КПТ. Па адной шкале вынік быў лепшы ў КПТ, па другой адрозненняў не выявілі. Гэтыя даныя нельга ператвараць у абяцанне, што метады раўназначныя для ўсіх.

Карысна пытацца не толькі «ці ёсць даследаванні», але і «пра якую праблему, праграму і вынік ідзе гаворка». Апісанне цікавага выпадку, водгук кліента і параўнальнае даследаванне даюць розную інфармацыю. Калі спецыяліст абяцае вылечыць любы стан адной зменай аповеду, гэта падстава звярнуцца па незалежнае меркаванне.

Наратыўная тэрапія і наратыўная экспазіцыйная тэрапія — адно і тое ж?

Не. Наратыўная экспазіцыйная тэрапія, ці NET, — асобнае лячэнне, накіраванае на траўматычныя ўспаміны пры ПТСР. NICE уключае яе ў лік варыянтаў траўма-факусаванай КПТ для дарослых. Наяўнасць слова «наратыўная» ў назве не дазваляе пераносіць доказы NET на любую працу з жыццёвымі гісторыямі.

Калі звяртаецеся менавіта пасля траўмы, удакладніце, які падыход прапануюць і якое навучанне прайшоў спецыяліст. Не трэба самастойна падрабязна пераказваць цяжкія падзеі, каб праверыць, ці падыходзіць вам метад, або даказваць гатоўнасць да дапамогі.

Як выбраць спецыяліста і заўважыць змены

Спытайце пра базавую кваліфікацыю, навучанне наратыўнаму падыходу, супервізію і досвед з вашай задачай. Абмяркуйце кошт, частату, канфідэнцыяльнасць і спосаб завяршэння. Паважлівая размова прадугледжвае, што тэрапеўт можа растлумачыць свае пытанні, пачуць нязгоду і змяніць напрамак працы.

Арыенціры прагрэсу выбіраюць разам: напрыклад, менш ізалявацца пасля няўдачы, ясней гаварыць пра патрэбы, вяртацца да важных заняткаў. Прыгожы аповед без змен у жыцці не абавязкова азначае вынік. Калі размовы ўзмацняюць сорам ці стан пагаршаецца, абмяркуйце гэта; пры неабходнасці план змяняюць ці выбіраюць іншую дапамогу.

Пры непасрэднай небяспецы для жыцця патрэбная мясцовая экстранная дапамога, а не чаканне наступнай гутаркі. Варыянты падтрымкі сабраныя на старонцы «Тэрміновая дапамога».

Што чытаць далей

Крызіс ідэнтычнасці: змены ўяўлення пра сябе · Страта сэнсу: што рабіць і дзе шукаць падтрымку

Крыніцы

Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку ці лячэнне.