Як гаварыць з дзіцем пра смерць і пахаванне

Паведамляць дзіцяці пра смерць блізкага цяжка, асабліва калі вы самі ўзрушаныя. Не трэба спачатку перастаць плакаць ці знайсці словы, якія зусім не прычыняць болю. Задача размовы — дапамагчы зразумець тое, што адбылося, і паказаць, што побач застаецца чалавек, да якога можна прыйсці з пытаннямі. Адной размовы звычайна недастаткова: разуменне складваецца паступова.

Гэтыя рэкамендацыі датычацца сітуацыі, калі смерць пацверджаная. Калі чалавек знік без вестак ці яго стан невядомы, важна гаварыць менавіта пра гэтую нявызначанасць, не абвяшчаючы яго памерлым і не абяцаючы вяртання без падстаў.

Хто, калі і дзе паведамляе навіну

Па магчымасці няхай гэта зробіць блізкі, надзейны дарослы неўзабаве пасля таго, як факт смерці стаў вядомы. Доўгае маўчанне не абараняе ад выпадкова пачутай размовы ці паведамлення ў інтэрнэце. Калі гаварыць цяпер занадта цяжка, папрасіце іншага знаёмага дзіцяці дарослага дапамагчы; вы можаце застацца побач, калі маеце на гэта сілы.

Выберыце месца, дзе можна спакойна пабыць разам і не давядзецца адразу разбягацца па справах. Прыбярыце гукі, якія адцягваюць увагу. Можна сесці побач, прапанаваць руку ці абдымкі, але не настойваць на дотыку. Дзецям з асаблівасцямі камунікацыі могуць спатрэбіцца знаёмыя сімвалы, кароткія фразы і больш часу на адказ. Адсутнасць маўлення не азначае адсутнасці разумення ці гора.

Якія словы выкарыстоўваць

Пачніце з кароткага папярэджання і яснага факта: «Мне трэба расказаць табе вельмі сумную навіну. Бабуля памерла». Затым зрабіце паўзу. Для маленькага дзіцяці патлумачце: «Яе цела больш не працуе. Яна не дыхае, не адчувае болю і не зможа вярнуцца да нас». Фармулёўку выбіраюць паводле разумення дзіцяці, а не як абавязковы тэкст для завучвання.

«Заснула», «з'ехала», «мы яе страцілі» могуць гучаць мякчэй для дарослага, але дзіця здольнае зразумець іх літаральна: трэба разбудзіць, дачакацца ці знайсці. Не выкарыстоўвайце гэтыя словы замест тлумачэння смерці. Калі вы ўжо сказалі «пайшла», можна паправіць сябе: «Я сказаў незразумела. Яна не з'ехала ў іншае месца, яна памерла».

Не абавязкова адразу расказваць усю гісторыю хваробы ці падзеі. Адкажыце на зададзенае пытанне, спыніцеся і прапануйце спытаць яшчэ. «Што ты цяпер зразумеў?» лепш вымаўляць як запрашэнне ўдакладніць, а не праверку ведаў. Паўторнае пытанне праз гадзіну ці заўтра не азначае, што дзіця дрэнна слухала.

Як адказваць на цяжкія пытанні

«Чаму яна памерла?» Назавіце вядомую прычыну простымі словамі. Калі гэта хвароба, удакладніце, што яна была вельмі сур'ёзнай: звычайны насмарк не раўназначны той хваробе, ад якой памёр чалавек. Не прыдумляйце падрабязнасцей, якіх не ведаеце.
«Гэта таму, што я дрэнна сябе паводзіў?» Патлумачце, што дзіцячыя думкі, злосць і звычайныя сваркі не выклікаюць смерць. Адказвайце на канкрэтнае самаабвінавачванне, не адмахваючыся словам «глупства».
«Хто будзе мяне забіраць?» Гэта важнае пытанне пра бяспеку, а не эгаізм. Назавіце бліжэйшы зразумелы план і дарослага, які будзе клапаціцца пра дзіця.
«Ты таксама памрэш?» Не абяцайце, што гэтага ніколі не здарыцца. Гаварыце пра тое, што вядома цяпер, пра клопат пра здароўе і людзей, на якіх можна абаперціся. Пры цяжкай хваробе дарослага патрэбная праўдзівая размова пра магчымыя змены.
«Што бывае пасля смерці?» Аддзяляйце вядомае пра цела ад рэлігійных перакананняў: «У нашай сям'і вераць…», «Розныя людзі думаюць пра гэта па-рознаму». Можна шчыра сказаць, што вы не ведаеце адказу.

Вера сям'і можа падтрымліваць, але фразы пра тое, што памерлы «ўвесь час глядзіць на цябе», часам палохаюць дзіця ці перашкаджаюць выказваць злосць. Удакладняйце, як яно зразумела тлумачэнне. Не прадстаўляйце смерць як узнагароду, пакаранне ці прывабны спосаб зноў сустрэцца з блізкім.

Калі смерць была раптоўнай ці звязаная з суіцыдам

Праўдзівасць не патрабуе паказваць фатаграфіі, апісваць пашкоджанні ці падрабязна тлумачыць спосаб смерці. Пачніце з факта і звестак, даступных разуменню дзіцяці. Калі прычына яшчэ высвятляецца, скажыце пра гэта і вяртайцеся да размовы па меры з'яўлення дакладнай інфармацыі. Не выдавайце чуткі за ўстаноўлены факт.

Пры пацверджаным суіцыдзе не варта выдумляць іншую прычыну, асабліва калі дзіця можа пачуць праўду ад навакольных. Тлумачэнне падбіраюць паводле ўзросту і разумення, пры неабходнасці разам са спецыялістам па дзіцячым горы. Смерць нельга зводзіць да адной сваркі, дрэнных паводзін дзіцяці ці недахопу любові. Важна даць зразумець, што пры цяжкіх перажываннях можна звяртацца па дапамогу і што іншыя людзі з псіхічнымі цяжкасцямі не абавязкова паміраюць такім чынам.

Можна спытаць, што дзіця ўжо чула і чаго баіцца. Дамоўцеся з блізкімі пра ўзгодненае праўдзівае тлумачэнне; не рабіце дзіця захавальнікам сямейнай таямніцы. Пры гэтым яно не абавязанае расказваць аднакласнікам асабістыя абставіны смерці.

Ці трэба браць дзіця на пахаванне

Няма ўніверсальнага ўзросту, з якога ўсім абавязкова прысутнічаць. Улічвайце разуменне і жаданне дзіцяці, абстаноўку, сямейныя традыцыі і магчымасць суправаджэння. Падрыхтаванаму дзіцяці ўдзел можа дапамагчы развітацца, але наведванне не павінна станавіцца доказам любові. Не палохайце будучым шкадаваннем і не абяцайце, што цырымонія абавязкова палегчыць гора.

Спачатку патлумачце, што рэальна будзе адбывацца: куды вы паедзеце, хто збярэцца, ці будзе бачны памерлы, якія гукі і дзеянні магчымыя. Людзі могуць плакаць, маўчаць, абдымацца ці ўспамінаць смешныя гісторыі. Ніхто не абавязаны паказваць пэўнае пачуццё. Згода прыйсці не азначае згоды глядзець на цела, дакранацца да яго ці выступаць перад прысутнымі.

Прапануйце зразумелыя варыянты ўдзелу: уся цырымонія, яе частка ці іншае развітанне.
Вызначце знаёмага дарослага, які зможа быць менавіта з дзіцем і выйсці разам з ім.
Загадзя дамоўцеся, як дзіця падасць знак, што хоча адысці; магчымасць выйсці павінна быць рэальнай.
Улічыце ежу, ваду, прыбіральню, дарогу і прадмет, які дапамагае адчуваць сябе спакайней.
Дазвольце перадумаць і не распытвайце ўвесь час, ці дакладна дзіця хоча ісці.

Развітанне з целам, пахаванне ў зямлю і крэмацыя

Паглядзець на цела — асобны выбар. Загадзя пагаварыце з супрацоўнікамі бальніцы ці пахавальнай службы пра тое, што магчыма і як выглядае памерлы. Пасля траўматычнай смерці асабліва важна атрымаць такую інфармацыю да рашэння. Калі магчыма, дарослы, які суправаджае дзіця, можа спачатку ўвайсці сам, каб потым апісаць абстаноўку без нечаканасцей.

Патлумачце, што цела нерухомае, не дыхае і можа выглядаць інакш; памерлы не адчувае дотыкаў, холаду ці болю. Можна паглядзець здалёк, наблізіцца па жаданні ці зусім адмовіцца. Не падводзьце дзіця да труны раптоўна і не прымушайце цалаваць памерлага.

Пры пахаванні ў зямлю патлумачце, што ў яе змяшчаюць цела чалавека, які ўжо памёр: яму не патрэбныя паветра і ежа, ён не баіцца. Пры крэмацыі можна сказаць, што ў спецыяльным месцы цела пасля смерці пад дзеяннем вельмі высокай тэмпературы ператвараюць у прах; чалавек не адчувае жару ці болю. Спачатку ўпэўніцеся, што дзіця разумее факт смерці, і адказвайце невялікімі часткамі, без тэхнічных падрабязнасцей.

Што рабіць пасля размовы і развітання

Дзіця можа заплакаць, раззлавацца, замаўчаць ці папрасіць паесці. Не ацэньвайце любоў па першай рэакцыі. Пазней прапануйце зноў пагаварыць, успомніць чалавека ці выбраць фатаграфію, пакідаючы права адмовіцца. Калі дзіця не было на пахаванні, магчымыя ўласнае развітанне, малюнак, гісторыя ці наведванне памятнага месца пазней.

Калі даросламу цяжка вытрымліваць пытанні, можна шчыра папрасіць кароткую паўзу і назваць, калі вы вернецеся да размовы. Не даручайце дзіцяці суцяшаць усю сям'ю. Пры ўстойлівым пагаршэнні сну, харчавання, вучобы, выяўленай віне ці палохаючых успамінах звяртайцеся да педыятра і дзіцячага спецыяліста; чакаць пэўнага тэрміну не трэба.

Выказванне «хачу памерці, каб быць разам» патрабуе спакойнага прамога ўдакладнення і прафесійнай дапамогі. Пры намеры, падрыхтоўцы, небяспечным дзеянні ці немагчымасці забяспечыць бяспеку звяртайцеся па мясцовую экстранную дапамогу неадкладна і забяспечце прысутнасць надзейнага дарослага.

Што чытаць далей

Як дзеці перажываюць смерць блізкага · Як падтрымаць чалавека пасля смерці блізкага

Крыніцы

Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку або лячэнне.