Побач з чалавекам, які страціў блізкага, лёгка разгубіцца: здаецца, што любое слова прагучыць не так. З гэтага страху часам узнікаюць маўчанне і дыстанцыя. Але падтрымка не патрабуе знайсці фразу, якая выправіць тое, што адбылося. Пачаткам могуць стаць простыя словы: «Мне вельмі шкада. Я побач і гатовы дапамагчы».
Задача блізкага — зрабіць перажыванне менш самотным і дапамагчы справіцца з бліжэйшымі жыццёвымі задачамі. Не трэба дамагацца ўсмешкі, хуткага прыняцця або ўдзячнасці. Дапамога можа быць каштоўнай, нават калі пасля сустрэчы чалавеку ўсё яшчэ цяжка.
Слухаць, не задаючы правільны спосаб гараваць
Чалавек можа плакаць, маўчаць, злавацца, паўтараць адзін аповед або нечакана смяяцца з успаміну. Гэтыя рэакцыі не вымяраюць сілу любові. Не варта вызначаць па іх, «занадта моцна» або «занадта мала» ён перажывае. Гора не абавязана праходзіць паводле аднолькавага раскладу.
Спытайце: «Хочаш пагаварыць пра яго ці зараз лепш проста пабыць разам?» Калі чалавек пачаў успамінаць, не трэба адразу змяняць тэму праз страх засмуціць яго. Калі не хоча гаварыць, пакіньце гэтую магчымасць на потым. Паўза ў размове не патрабуе тэрміновага суцяшэння.
Адносіны з памерлым маглі быць складанымі. Разам з тугой бываюць злосць, палёгка і віна за палёгку. Падтрымка не патрабуе рабіць з памерлага ідэальны вобраз або прымушаць чалавека раскрываць сямейную гісторыю. Можна прызнаць: «Падобна, у цябе зараз шмат розных пачуццяў».
Якія словы дапамагаюць, а якія дадаюць адзіноты
Фразы «трымайся», «затое ён доўга пражыў», «усё да лепшага» або «ты яшчэ сустрэнеш іншага» часта спрабуюць зменшыць боль праз тлумачэнне. Аднак чалавек можа пачуць, што яго страту лічаць недастаткова важнай. Нават уласны падобны досвед не дае ўпэўненасці, што вы дакладна ведаеце яго перажыванні.
Замест тлумачэнняў можна сказаць: «Я не ведаю, што зараз сказаць, але хачу быць побач» або «Ты можаш гаварыць пра гэта са мной столькі, колькі сёння трэба». Прапануйце толькі тое, што сапраўды можаце выканаць. Калі сказалі нешта няўдалае, дастаткова прызнаць гэта: «Прабач, я паспяшаўся з парадай. Лепш паслухаю».
Паважайце веру або нявер’е чалавека. Рэлігійныя словы могуць падтрымаць, калі яны блізкія яму; навязанае тлумачэнне смерці можа параніць. Не спрачайцеся з яго перакананнямі дзеля ўласнага спакою.
Дапамога, для якой не трэба складаць вам спіс
«Звяртайся, калі што» пакідае чалавеку задачу прыдумаць просьбу і адважыцца яе агучыць. Канкрэтную прапанову прасцей прыняць або адхіліць: «У аўторак магу прывезці вячэру» або «Магу адвезці цябе на сустрэчу і пачакаць». Удакладняйце згоду і не прыходзьце без папярэджання.
- Прапануйце пакупкі, гатаванне ежы, прагулку з сабакам або дапамогу з дзецьмі.
- Дапамажыце запісаць бліжэйшыя справы і выбраць адну на сёння, калі чалавек гэтага хоча.
- Спытайце, ці патрэбнае суправаджэнне да ўрача або ва ўстанову.
- З дазволу дамоўцеся з іншымі блізкімі пра размеркаванне дапамогі.
- Для зносін на адлегласці прапануйце кароткі званок або дастаўку ў зручны час.
Не разбірайце рэчы памерлага, не адмяняйце сустрэчы і не прымайце фінансавыя рашэнні за чалавека без згоды. Дапамога павінна вяртаць магчымасць выбіраць, а не пазбаўляць яе. Калі ў дакументаў ёсць тэрміны, дапамажыце высветліць іх у кампетэнтнага спецыяліста; псіхалагічны артыкул не замяняе юрыдычную кансультацыю.
Заставацца побач пасля першых тыдняў
Пасля пахавання людзі часта вяртаюцца да сваіх спраў, тады як у чалавека, які перажывае страту, пачынаецца новая паўсядзённасць. Можна напісаць: «Думаю пра цябе. Адказваць не абавязкова. Магу патэлефанаваць у чацвер, калі захочаш». Удакладніце, які кантакт зручны, і ўлічвайце просьбу даць прастору.
Дні нараджэння, святы і гадавіны могуць вяртаць моцныя пачуцці. Не абавязкова пазбягаць імя памерлага: можна спытаць, ці хоча чалавек успомніць яго або правесці дзень інакш. Запрашайце на звычайныя сустрэчы, захоўваючы магчымасць адмовіцца або сысці раней. Радасць і новыя адносіны не азначаюць, што памяць пра блізкага знікла.
Калі прапанаваць спецыяліста
Гора само па сабе не патрабуе «лячыць няправільныя пачуцці». Але кансультацыя можа быць карыснай, калі чалавек гэтага хоча, пакуты становяцца невыноснымі, цяжка клапаціцца пра сябе, доўга парушаныя сон і паўсядзённае жыццё або ўзмацняецца ўжыванне алкаголю і іншых рэчываў. Пасля раптоўнай або гвалтоўнай смерці могуць таксама турбаваць траўматычныя ўспаміны.
Прапануйце дапамогу з пошукам псіхолага, урача або групы падтрымкі пасля страты, не робячы зварот умовай сяброўства. Можна сказаць: «Я бачу, як цяжка табе спаць і выходзіць з дому. Давай разам паглядзім, якая дапамога даступная». Дыягназ нельга ставіць па колькасці мінулых месяцаў або па параўнанні з тым, як гаравалі іншыя.
Калі спачування недастаткова
Калі чалавек кажа, што хоча памерці, спытайце наўпрост, ці ёсць думкі пра самагубства і намер дзейнічаць зараз. Такое пытанне не стварае суіцыдальныя думкі. Пры непасрэднай пагрозе, ужо прычыненай шкодзе або немагчымасці захаваць бяспеку патрэбная мясцовая экстранная дапамога; заставайцеся побач, калі гэта бяспечна, і не абяцайце таямніцу.
Больш падрабязныя дзеянні апісаныя ў артыкуле пра суіцыдальныя думкі; мясцовыя кантакты — на старонцы «Тэрміновая дапамога». Не тлумачце пагрозу жыццю тым, што «пры горы ўсе так кажуць».
Межы чалавека, які падтрымлівае
Вы таксама можаце гараваць і стамляцца. Лепш сумленна дамовіцца пра даступнасць, чым абяцаць кругласутачную сувязь і знікнуць: «Сёння магу быць побач да вечара, заўтра стэлефануемся». Па магчымасці размяркоўвайце дапамогу паміж некалькімі людзьмі са згоды таго, каго падтрымліваеце.
Надзейнасць складаецца з невялікіх выкананых абяцанняў і павагі да чужога тэмпу. Дадаткова можа быць карысны артыкул пра асабістыя межы. Гэты матэрыял не замяняе ацэнку стану, калі ёсць апасенні за здароўе або бяспеку.