Біпалярнае расстройства: манія, гіпаманія, дэпрэсія і дапамога

Біпалярнае расстройства звязана з эпізодамі прыкметнай змены настрою, энергіі і актыўнасці. Гэта не проста змена радасці і суму на працягу дня. Важныя адрозненне ад звычайнага стану чалавека, працягласць змен і іх наступствы. Паміж эпізодамі магчымыя працяглыя стабільныя перыяды. Лячэнне дапамагае памяншаць сімптомы і іх уплыў на працу, адносіны і паўсядзённае жыццё.

Калі патрэбна тэрміновая ацэнка

Калі чалавек рэзка менш спіць, незвычайна актыўны ці раздражняльны, губляе здольнасць ацэньваць рызыкі, звярніцеся па тэрміновую псіхіятрычную ацэнку. Пры падазрэнні на манію ці цяжкую дэпрэсію не трэба чакаць планавай сустрэчы праз некалькі тыдняў. Новыя галюцынацыі, перакананні, якія яўна разыходзяцца з рэальнасцю, або хуткае пагаршэнне таксама патрабуюць тэрміновай медыцынскай дапамогі.

Пры непасрэднай небяспецы для сябе ці іншых, намеры нашкодзіць сабе зараз, сур'ёзным самапашкоджанні, атручэнні або немагчымасці заставацца ў бяспецы выклікайце мясцовую экстраную службу. Калі бяспечна, папрасіце надзейнага чалавека быць побач. Суіцыдальныя думкі без непасрэднай пагрозы таксама патрабуюць хуткай сувязі са спецыялістам ці крызіснай службай: адсутнасць плана не гарантуе бяспекі. Не сядайце за руль, калі стан перашкаджае бяспечна кіраваць машынай.

Як выглядаюць манія і гіпаманія

Пры маніі настрой можа быць прыўзнятым, але таксама рэзка раздражняльным. Разам з гэтым павышаюцца энергія і актыўнасць. Чалавек можа мала спаць і не адчуваць звычайнай стомленасці, хутка гаварыць, пераскокваць паміж ідэямі, адчуваць незвычайную ўпэўненасць ці выключныя здольнасці. Магчымыя нязвыклыя выдаткі, рызыкоўныя рашэнні і цяжкасці з ацэнкай наступстваў.

Манія істотна парушае жыццё, можа суправаджацца псіхатычнымі сімптомамі і часам патрабуе шпіталізацыі. Гіпаманія таксама прыкметна адрозніваецца ад звычайнага стану, але не выклікае такой цяжкасці парушэння функцыянавання і не ўключае псіхоз. Яна можа ўспрымацца як прыемны ўздым ці асаблівая прадуктыўнасць, таму пра яе часам не расказваюць урачу.

Дрэнны сон са стомленасцю не роўны зніжанай патрэбе ў сне, а прадуктыўны тыдзень сам па сабе не азначае гіпаманіі. Эпізоды ацэньваюць паводле спалучэння сімптомаў і развіцця ў часе. Дыягнастычныя патрабаванні да працягласці не з'яўляюцца ўказаннем чакаць: небяспечныя паводзіны і хуткае пагаршэнне патрабуюць дапамогі адразу.

Дэпрэсія, змешаныя сімптомы і тыпы расстройства

Дэпрэсіўны эпізод можа ўключаць прыгнечанасць ці страту цікавасці, зніжэнне энергіі, змены сну і апетыту, цяжкасці з канцэнтрацыяй, безнадзейнасць і думкі пра смерць. Уздым і дэпрэсія не абавязаны змяняць адно аднаго паводле строгага раскладу. Часам адначасова прысутнічаюць дэпрэсіўныя і маніякальныя сімптомы: напрыклад, роспач разам з паскарэннем думак і моцным узбуджэннем. Гэта не прыкмета таго, што дэпрэсія ўжо бяспечна праходзіць.

Пры біпалярным расстройстве I тыпу ў гісторыі ёсць маніякальны эпізод. Дэпрэсіўныя эпізоды распаўсюджаныя, але не абавязковыя для гэтага дыягназу.
Пры II тыпе ёсць гіпаманіякальныя і вялікія дэпрэсіўныя эпізоды, без маніі. Гэта не азначае «лёгкае расстройства»: дэпрэсія можа сур'ёзна парушаць жыццё.
Пры цыклатыміі паўтараюцца менш выяўленыя гіпаманіякальныя і дэпрэсіўныя сімптомы, якія не адпавядаюць поўным эпізодам. Ёсць і іншыя варыянты, што патрабуюць індывідуальнай ацэнкі.

Чаму важная гісторыя, а не толькі сённяшні дзень

Чалавек можа звярнуцца толькі падчас дэпрэсіі, лічачы ранейшыя ўздымы вяртаннем да нормы. Таму псіхіятр пытаецца не толькі пра цяперашнія скаргі, але і пра мінулыя перыяды сну, актыўнасці і паводзін. Ён улічвае лекі, алкаголь і іншыя рэчывы, сямейную гісторыю і фізічнае здароўе. Напрыклад, хваробы шчытападобнай залозы могуць даваць падобныя сімптомы.

Анлайн-апытальнік не пацвярджае БАР. Падобныя праявы бываюць пры іншых станах; яны могуць і суіснаваць. Калі дыягназ патрабуе назірання, гэта не азначае, што дапамогу трэба адкласці да поўнай пэўнасці. Можна ўжо ацаніць рызыкі і ўзгадніць найбліжэйшыя дзеянні.

Для падрыхтоўкі карысна запісаць, калі пачаліся змены, колькі яны доўжыліся, як мяняўся сон і якія наступствы заўважалі вы ці блізкія. Напрыклад: «Некалькі дзён я амаль не спаў, адпраўляў працоўныя паведамленні ноччу, пачаў некалькі нязвыклых праектаў і траціў больш за звычайнае». Гэта карысней, чым толькі «ў мяне скача настрой». Са згоды чалавека звесткі блізкага могуць дапоўніць гісторыю.

Як арганізавана лячэнне

Лекі складаюць важную частку лячэння БАР. Псіхіятр падбірае іх з улікам цяперашняга эпізоду, папярэдняй рэакцыі, іншых хвароб і пабочных эфектаў. План дапамогі пры вострым эпізодзе можа адрознівацца ад працяглай прафілактыкі паўтарэнняў. Для некаторых прэпаратаў патрэбныя аналізы і рэгулярнае назіранне; канкрэтны парадак тлумачыць урач.

Лячэнне біпалярнай дэпрэсіі адрозніваецца ад лячэння дэпрэсіі без маніі ці гіпаманіі ў анамнезе. Антыдэпрэсант без адпаведнага стабілізавальнага лячэння можа справакаваць манію ці пагоршыць плынь расстройства ў чалавека з БАР. Гэта падстава паведаміць урачу пра ранейшыя ўздымы, а не самастойна адмяняць ужо прызначаны прэпарат. Пры новых прыкметах узбуджэння ці рэзкім скарачэнні сну хутка звяжыцеся з урачом, які прызначыў лекі.

Не мяняйце дозы і не спыняйце лячэння самастойна, у тым ліку пасля паляпшэння. Калі перашкаджаюць пабочныя эфекты, абмяркоўвайце альтэрнатывы і абследаванне. Цяжарнасць ці яе планаванне патрабуюць асобнага абмеркавання бяспекі прэпаратаў; пра цяжарнасць, якая наступіла, паведаміце ўрачу як мага хутчэй, не прымаючы рашэння аб адмене ў адзіночку.

Псіхатэрапія дапаўняе медыцынскае лячэнне: дапамагае распазнаваць раннія прыкметы, падтрымліваць распарадак сну і актыўнасці, спраўляцца з наступствамі эпізодаў і цяжкасцямі ў адносінах. Псіхаадукацыя і праца з сям'ёй могуць быць часткай плана. Група падтрымкі дапамагае абменьвацца досведам, але не прызначае лекаў і не замяняе дапамогі пры маніі.

Што можна ўзгадніць на стабільным этапе

Складзіце з урачом кароткі план ранніх прыкмет: якія змены сну, тэмпу маўлення ці актыўнасці значныя менавіта для вас і каму паведамляць.
Абмяркуйце рэалістычны распарадак з улікам зменнай працы, догляду дзіцяці і іншых абавязкаў. Парады пра сон павінны ўлічваць гэтыя абмежаванні.
Загадзя дамоўцеся, якая дапамога блізкага прымальная: суправаджэнне да ўрача, напамін пра кантакт з камандай, адтэрміноўка буйных рашэнняў паводле ўзгодненага плана.
Удакладніце кантакты на выпадак пагаршэння і калі патрэбна экстраная дапамога. Не пакідайце ўвесь план толькі ў памяці аднаго чалавека.

Блізкім карысней апісваць змены спакойна, чым спрачацца пра «няправільны характар». Падтрымка не азначае цярпець пагрозы ці браць на сябе ролю кругласутачнага ўрача. Дыягназ не адмяняе межаў і неабходнасці разбіраць наступствы ўчынкаў, калі стан стабілізуецца. Узгоднены план дапамагае і чалавеку, і тым, хто побач.

Што чытаць далей

Прыкметы дэпрэсіі і зварот па дапамогу · Група падтрымкі і групавая тэрапія

Крыніцы

Матэрыял дапамагае падрыхтавацца да размовы са спецыялістам і не замяняе дыягностыкі ці індывідуальнага плана лячэння.