Як перажываць смерць блізкага і калі звяртацца па дапамогу

Пасля смерці блізкага звыклае жыццё можа здавацца чужым: хочацца патэлефанаваць чалавеку, які ўжо не адкажа, цяжка вырашаць простыя справы ці паверыць у тое, што адбылося. У іншага чалавека спачатку атрымліваецца займацца арганізацыяй і амаль нічога не адчуваць. Няма правільнай колькасці слёз і абавязковага парадку стадый. Гэты артыкул — пра смерць значнага чалавека; пры іншых стратах перажыванні могуць быць падобнымі, але некаторыя клінічныя паняцці датычацца менавіта смерці.

Гора можа быць розным і вяртацца хвалямі

Туга, злосць, здранцвенне, палёгка пасля доўгіх пакут, віна і нават моманты радасці могуць суседнічаць. Адсутнасць слёз не вымярае любоў, а смех за агульным сталом не адмяняе страты. Не абавязкова кожны дзень адчуваць аднолькава ці пастаянна гаварыць пра памерлага.

Часам праз некалькі тыдняў становіцца цяжэй: арганізацыйныя справы заканчваюцца, людзі вяртаюцца да свайго жыцця, а адсутнасць блізкага становіцца больш заўважнай. Напаміны — песня, звыклы маршрут, дата — таксама могуць зноў узмацняць боль. Такая хваля сама па сабе не азначае, што ўсё перажытае «абнулілася».

Адносіны, абставіны смерці, культура, вера, падтрымка і іншыя страты ўплываюць на досвед. Гора па сябру, былым партнёру ці чалавеку, чыю блізкасць навакольныя не прызнавалі, таксама заслугоўвае ўвагі. Не трэба даказваць сваё права на падтрымку ступенню сваяцтва ці параўнаннем пакут.

Што дапамагае з найбліжэйшым днём

Замест патрабавання «наладзіць жыццё» можна выбраць мінімум на сёння: паесці даступную ежу, выпіць вады, прыняць прызначаныя лекі паводле звычайнага плана, крыху адпачыць. Калі цяжка нават гэта, папрасіце канкрэтнай дапамогі. Такія дзеянні не лечаць страту і не патрабуюць спачатку перастаць плакаць; яны падтрымліваюць цела ў цяжкі перыяд.

Падзяліце справы на тэрміновыя, тыя, якія можна перадаць, і тыя, якія могуць пачакаць.
Папрасіце пра канкрэтнае: прынесці вячэру, пабыць з дзіцем, разам разабраць адзін ліст.
Запісвайце дамоўленасці, калі ўвага і памяць зараз падводзяць.
Пакідайце перапынкі паміж складанымі размовамі і арганізацыйнымі задачамі.
Выберыце чалавека, якому можна сказаць: «Мне сёння асабліва цяжка».

Не ўсе рашэнні можна адкласці: у дакументаў, жылля і фінансаў бываюць мясцовыя тэрміны. З імі можа дапамагчы кампетэнтны спецыяліст ці надзейны чалавек, не забіраючы ваш голас. Неабавязковыя буйныя змены можна абдумваць пазней, калі ёсць такая магчымасць. Не трэба за адзін дзень вырашаць лёс усіх рэчаў і ўсяго далейшага жыцця.

Гора можа суправаджацца стомленасцю, парушэннем сну і апетыту. Але новыя ці цяжкія фізічныя сімптомы нельга аўтаматычна тлумачыць перажываннямі. Звярніцеся да ўрача, калі стан перашкаджае есці, піць, спаць ці падтрымліваць здароўе. Алкаголь і самастойны прыём заспакаяльных не з’яўляюцца бяспечным спосабам «выключыць» пачуцці; прызначаныя прэпараты не змяняйце без урача.

Віна і думкі «калі б»

Пасля смерці лёгка вяртацца да апошняй размовы, прапушчанага званка ці рашэння пра лячэнне. Веданне выніку стварае адчуванне, нібы яго можна было загадзя прадбачыць. Карысна адрозніваць тое, што было вядома і даступна тады, і тое, што стала вядома пасля. Моцнае пачуццё віны само па сабе не даказвае адказнасці за смерць.

Напрыклад, чалавек думае: «Я не прыехаў у той вечар — значыць, падвёў». Можна асцярожна разгледзець абставіны, рэальныя магчымасці і ўсю гісторыю адносін, а не толькі апошні эпізод. Гэта не патрабаванне неадкладна апраўдаць сябе. Калі застаюцца медыцынскія ці юрыдычныя пытанні, іх праясняюць у адпаведных спецыялістаў, а псіхолаг дапамагае з перажываннямі і самапакараннем.

Калі адносіны былі балючымі, пасля смерці могуць суіснаваць туга, гнеў і палёгка. Не трэба перапісваць мінулае як бездакорнае ці абавязкова дараваць, каб мець права гараваць. Можна абмяркоўваць супярэчлівыя пачуцці з чалавекам, які не будзе патрабаваць ідэалізаваць памерлага.

Памяць і вяртанне да жыцця

Захоўваць сувязь з памяццю можна па-рознаму: расказаць гісторыю, пакінуць фатаграфію, прыгатаваць знаёмую страву, напісаць ліст, які не трэба нікому паказваць. Рэлігійныя і сямейныя рытуалы могуць падтрымліваць, калі падыходзяць вам. Адмова ад канкрэтнага рытуалу не азначае забыцця, а захаваная рэч сама па сабе не кажа пра «застраванне».

Вяртанне да працы, інтарэсаў ці новых адносін не абавязана азначаць адмову ад памерлага. Не трэба чакаць поўнага знікнення болю, каб часам атрымліваць задавальненне; не трэба і прыспешваць сябе дзеля зручнасці навакольных. Можна чаргаваць час для ўспамінаў са звычайнымі справамі, змяняючы нагрузку паводле стану.

Перад гадавінай ці святам карысна загадзя падумаць, хочаце вы кампаніі, цішыні, памятнага дзеяння ці звычайнага дня. План дазволена змяніць. Сваякі могуць выбіраць розныя спосабы; гэта не спаборніцтва ў любові. Калі важная дата аказалася лягчэйшай за чаканае, не трэба выклікаць боль спецыяльна.

Калі варта звярнуцца па прафесійную падтрымку

Дапамога даступная не толькі пры дыягназе. Можна звярнуцца, калі хочацца бяспечнага месца для размовы ці цяжка спраўляцца ў адзіночку. Асабліва важна не адкладаць ацэнку, калі парушаныя асноўныя паўсядзённыя справы, расце ўжыванне алкаголю ці іншых рэчываў, віна становіцца пастаянным самапакараннем або стан працягвае пагаршацца.

Дэпрэсія, посттраўматычнае стрэсавае расстройства і зацяжное расстройства гора могуць патрабаваць асобнага лячэння і суіснаваць з гараваннем. Пры зацяжным расстройстве гора выяўленая туга ці паглынутасць думкамі пра памерлага спалучаюцца з іншымі ўстойлівымі цяжкасцямі і істотным парушэннем жыцця, якія выходзяць за чаканыя культурныя і сацыяльныя межы. Дыягназ патрабуе ацэнкі сімптомаў, працягласці і кантэксту; адна колькасць месяцаў ці захаваны сум яго не ўстанаўліваюць.

Для розных дыягнастычных сістэм існуюць крытэрыі працягласці, але гэта не тэрмін, да якога забаронена прасіць дапамогу. Пры палохаючых паўторных успамінах пра абставіны смерці, цяжкім бяссонні, безнадзейнасці ці немагчымасці клапаціцца пра сябе звяртайцеся раней. Псіхалагічная падтрымка не павінна зводзіцца да парады «час лечыць».

Чаго чакаць ад спецыяліста

Удакладніце досвед працы са стратай, спосаб ацэнкі стану і мэты сустрэч. Гэта могуць быць пераноснасць успамінаў, змяншэнне разбуральнага самаабвінавачання, аднаўленне паўсядзённага жыцця і адносін. Спецыяліст не павінен навязваць пяць стадый, абяцаць сцерці памяць ці патрабаваць «адпусціць» да пэўнай даты.

Вы маеце права абмяркоўваць культурныя і рэлігійныя сэнсы без навязвання чужых перакананняў. Індывідуальная праца, група падтрымкі і медыцынская дапамога вырашаюць розныя задачы. Група можа змяншаць адзіноту, але яе склад і гісторыі часам перагружаюць; можна выбраць іншы фармат. Пры неабходнасці лячэнне дэпрэсіі ці іншага стану абмяркоўваюць з урачом, а не лічаць здрадай памяці.

Калі патрэбная тэрміновая дапамога

Думкі «лепш бы я таксама памёр» ці жаданне пайсці за блізкім не варта пакідаць без увагі, нават калі пакуль няма плана. Раскажыце надзейнаму чалавеку і звярніцеся па прафесійную падтрымку без адкладання. Пры намеры нашкодзіць сабе, падрыхтоўцы да гэтага ці немагчымасці заставацца ў бяспецы патрэбная мясцовая экстранная дапамога; па магчымасці не заставайцеся адны.

Раптоўная спутанасць свядомасці, страта прытомнасці ці цяжкае фізічнае пагаршэнне таксама патрабуюць тэрміновай медыцынскай ацэнкі. Кантакты размешчаныя на старонцы тэрміновай дапамогі. Не трэба спачатку завяршаць размову пра гора ці чакаць чарговай сустрэчы з псіхолагам.

Што чытаць далей

Рэчы памерлага і спосабы захоўваць памяць · Як падтрымаць чалавека пасля смерці блізкага

Крыніцы

Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку ці лячэнне.