Падлетак аддаляецца: як захаваць кантакт

Падлетак можа менш расказваць пра сябе і пры гэтым па-ранейшаму мець патрэбу ў надзейным дарослым. Зносіны змяняюцца: з'яўляюцца ўласныя погляды, адносіны па-за сям'ёй і жаданне больш вырашаць самастойна. Захаваць кантакт — значыць заставацца даступным для размовы і дапамогі, а не дамагацца справаздачы пра кожную думку.

Але не любое аддаленне тлумачыцца сталеннем. Важна заўважаць, як змяняюцца сон, харчаванне, інтарэсы, вучоба і адносіны з іншымі людзьмі. Мэта — спалучаць павагу да самастойнасці з клопатам пра бяспеку.

Калі патрэбная тэрміновая дапамога

Калі падлетак збіраецца прычыніць сабе шкоду цяпер, ужо здзейсніў спробу, прыняў небяспечную колькасць лекаў або бяспеку немагчыма забяспечыць, выклікайце мясцовую экстранную дапамогу. Заставайцеся побач да прыбыцця дапамогі і перадачы клопату спецыялістам, калі гэта бяспечна. Па магчымасці бяспечна абмяжуйце доступ да небяспечных прадметаў і лекаў; не ўступайце ў барацьбу за зброю. Моцная спутанасць свядомасці, страта сувязі з рэальнасцю або небяспечнае ўзбуджэнне таксама патрабуюць тэрміновай медыцынскай ацэнкі.

Пры словах «не хачу жыць» можна наўпрост спытаць пра думкі пра самагубства, намер і ўжо зробленыя дзеянні. Такое пытанне не «ўкладае ідэю». Слухайце без абвінавачванняў, дапамажыце звязацца з прафесійнай дапамогай; адсутнасць плана не азначае, што дапамога не патрэбная. Абяцанне «я нічога не зраблю» не замяняе ацэнку і план бяспекі. Кантакты сабраныя на старонцы тэрміновай дапамогі.

Самастойнасць ці прыкметнае пагаршэнне

Зачыненыя дзверы, новыя інтарэсы і нежаданне абмяркоўваць закаханасць самі па сабе не з'яўляюцца сімптомамі. Падлетак можа менш размаўляць з бацькамі, але захоўваць сяброўства, заняткі і здольнасць адпачываць. Арыентуйцеся на змены адносна яго звычайнага жыцця, а не на параўнанне з больш гаваркім дзіцем.

Нагода звярнуцца па ацэнку — стойкая страта задавальнення, выяўленая прыгнечанасць або раздражняльнасць, ізаляцыя амаль ад усіх, рэзкія змены сну і харчавання, адмова ад звыклай дзейнасці, самапашкоджанне. Раптоўнае моцнае пагаршэнне патрабуе хуткай дапамогі: не трэба чакаць некалькі тыдняў, каб яно стала «дастаткова працяглым». Гэтыя прыкметы не ўстанаўліваюць дыягназ паводле спіса.

Удакладняйце кантэкст: перагрузка, цкаванне, канфлікт у адносінах, ужыванне рэчываў, хвароба, цяжкасці навучання або небяспека дома. Добрыя адзнакі не выключаюць цяжкіх перажыванняў. Калі падлетак расказвае пра пагрозы ці гвалт, спачатку патрэбная абарона; гэта не задача навучыць яго лепш цярпець або размаўляць з крыўдзіцелем.

Размова, у якой ёсць месца адказу

Пачніце з назіранай падзеі: «Апошнія вечары ты не выходзіш да вячэры. Хачу зразумець, як ты». Гэта пакідае больш месца для адказу, чым «Ты зусім адбіўся ад рук». Выберыце момант без аўдыторыі і спешкі. У звычайнай сітуацыі можна дамовіцца пагаварыць пазней; пры прыкметах непасрэднай небяспекі адкладаць дапамогу нельга.

Напрыклад, падлетак кажа, што сябры перасталі запрашаць яго гуляць. Адказ «знойдзеш іншых» хутка закрывае тэму. Можна спытаць: «Што адбылося? Табе цяпер хочацца расказаць ці разам падумаць, што рабіць?» Дайце скончыць, праверце сваё разуменне, не спрачайцеся з самім фактам крыўды. Пагадзіцца, што чалавеку балюча, не азначае ўхваліць любое яго дзеянне.

Не ператварайце гэтыя прыёмы ў спосаб выведаць прызнанне. Калі падлетак маўчыць, можна прапанаваць напісаць, пагаварыць на шпацыры або звярнуцца да іншага надзейнага дарослага. Не патрабуйце глядзець у вочы: некаторым так цяжэй гаварыць. Час на адказ, зразумелыя кароткія пытанні і зручны спосаб зносін асабліва важныя пры маўленчых, слыхавых ці іншых асаблівасцях.

Якія правілы абмяркоўваць

Дарослы захоўвае адказнасць за клопат і бяспеку. Дамоўленасці могуць уключаць месца сустрэчы, час вяртання, сувязь пры змене планаў, бяспечную дарогу дадому, абавязкі ў агульнай прасторы. Тлумачце канкрэтную прычыну абмежавання і пытайцеся, які спосаб яго выканаць рэалістычны. Музычны густ або бяскрыўднае захапленне не абавязкова ператвараць у пытанне бяспекі.

Выберыце адну спрэчную сітуацыю замест размовы пра ўсе недахопы адразу.
Сфармулюйце абедзве патрэбы: падлетку важна пабыць з сябрамі, даросламу — ведаць, як ён дабярэцца дадому.
Узгадніце канкрэтны план і запасны варыянт: каму тэлефанаваць, калі транспарт не прыйшоў або тэлефон разрадзіўся.
Загадзя абмяркуйце суразмерныя наступствы парушэння і дапамогу ў выпраўленні сітуацыі. Ежа, неабходнае лячэнне і абарона не павінны рабіцца ўзнагародай за паслухмянасць.
Прызначце момант перагляду дамоўленасці. Па меры сталення магчымасці і правілы змяняюцца.

Карысна асобна сказаць, што ў небяспечнай сітуацыі падлетак можа патэлефанаваць і атрымаць дапамогу, нават калі парушыў правіла. Спачатку забяспечце бяспеку; размову пра тое, што адбылося, можна правесці пазней. Інакш страх пакарання здольны стаць дадатковай перашкодай для звароту.

Прыватнасць без адмовы ад клопату

Цікавіцца, дзе падлетак і з кім, — частка бацькоўскай адказнасці. Аднак пастаяннае таемнае чытанне ўсіх перапісак не замяняе размовы. Абмяркуйце правілы карыстання прыладамі, публікацый, геалакацыі і дзеянняў пры пагрозах загадзя, улічваючы ўзрост і канкрэтныя рызыкі. Не публікуйце асабістыя прызнанні дзіцяці і не перасылайце іх сваякам дзеля выхаваўчага эфекту.

Пры абгрунтаванай пагрозе можа спатрэбіцца ўмяшанне дзеля абароны, нават калі падлетак незадаволены. Дзейнічайце настолькі, наколькі патрэбна для бяспекі, тлумачце прычыну, калі гэта магчыма, і пераглядайце абмежаванні пасля крызісу. Прыватнасць не азначае абавязку захоўваць небяспеку ў сакрэце; трывога дарослага таксама не дае падставы для бестэрміновага кантролю ўсяго.

Калі размова скончылася сваркай

Калі крык нарастае, прапануйце паўзу са зразумелым вяртаннем да тэмы: «Я цяпер занадта злуюся. Давай працягнем пасля вячэры». Паўза не павінна рабіцца пакараннем маўчаннем. Калі ёсць рызыка гвалту, спачатку патрэбныя бяспечная дыстанцыя і дапамога, а не абавязковае сумеснае абмеркаванне.

Дарослы можа прызнаць сваю частку: «Я накрычаў і прынізіў цябе. Гэта было няправільна. Наступным разам спыню размову раней». Не дадавайце «але ты мяне давёў» і не патрабуйце неадкладнага даравання. Давер аднаўляецца паўторнымі дзеяннямі; адной удалай размовы можа быць мала.

Як прапанаваць прафесійную дапамогу

Пачніце з канкрэтнай цяжкасці, а не пагрозы «адвяду да псіхолага»: «Ты амаль не спіш і кажаш, што больш не спраўляешся. Давай знойдзем дапамогу». Можна пачаць з педыятра ці сямейнага лекара, спецыяліста па псіхічным здароўі падлеткаў. Прапануйце пасільны выбар: каго наведаць, асабіста ці анлайн, што спытаць загадзя.

Удакладніце падрыхтоўку спецыяліста, досвед працы з узростам і праблемай, мэты і кошт. Да пачатку абмяркуйце з падлеткам і спецыялістам канфідэнцыяльнасць, інфармацыю для бацькоў і выключэнні пры рызыцы. Магчымасць часткі сустрэчы без бацькоў дапамагае гаварыць пра асабістае; правілы згоды і раскрыцця інфармацыі залежаць ад узросту, краіны і сітуацыі. Не абяцайце ні поўнай таямніцы, ні справаздачы пра кожнае слова.

Калі падлетак адмаўляецца і непасрэднай небяспекі няма, высветліце прычыну: страх асуджэння, дрэнны папярэдні досвед, нязручны фармат. Бацькі могуць пачаць з уласнай кансультацыі і змяніць хатнія ўмовы. Не выдавайце гэта за паўнавартасную ацэнку падлетка без яго ўдзелу. Пры пагаршэнні ці пагрозе бяспецы даросламу трэба дамагацца неабходнай дапамогі, а не абмяжоўвацца бясконцымі абмеркаваннямі.

Невялікі крок для працягу кантакту

Выберыце сумесны занятак, у якім не абмяркоўваюцца адзнакі і праблемы: прыгатаваць ежу, прайсціся, паглядзець выбранае падлеткам відэа. Спытайце, якое ваша дзеянне дапамагае гаварыць, а якое замінае. Затым змяніце адну звычку, напрыклад перастаньце перабіваць парадамі. Ацэньвайце кантакт паводле магчымасці звяртацца, спрачацца без прыніжэння і вяртацца да размовы, а не паводле колькасці раскрытых сакрэтаў.

Бацькам таксама патрэбныя адпачынак і падтрымка. Уласную трывогу, адзіноту або выгаранне лепш абмяркоўваць з дарослымі, не робячы падлетка адзінай крыніцай заспакаення. Аднаўленне адносін можа заняць час, але пачаць можна з прадказальнага, паважлівага дзеяння сёння.

Што чытаць далей

Бацькоўскае выгаранне · Як дапамагчы дзіцяці пры кібербулінгу · Тэрапеўтычная група для падлетка

Крыніцы

Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку або лячэнне.