Пасля сваркі адзін чалавек хоча неадкладна пагаварыць, другі просіць пакінуць яго ў спакоі. У інтэрнэце іх лёгка назавуць «трывожным» і «пазбягальным», а потым прадкажуць лёс пары. Тэорыя прывязанасці сапраўды дапамагае разумець некаторыя рэакцыі на блізкасць, разлуку і патрэбу ў падтрымцы. Але яна не тлумачыць чалавека цалкам і не дазваляе паводле аднаго эпізоду вырашыць, хто ўмее любіць.
Карыснае пытанне тут не толькі «які ў мяне тып?», але і «чаго я чакаю ад блізкага чалавека ў цяжкі момант, як дзейнічаю і што дапамагае адчуваць сябе бяспечней?». Адказ можа адрознівацца ў розных адносінах і змяняцца з часам.
Што даследуе тэорыя прывязанасці
Тэорыя ўзнікла з вывучэння сувязі дзіцяці з дарослымі, якія пра яго клапоцяцца. Пазней даследчыкі сталі вывучаць, як дарослыя шукаюць падтрымку і перажываюць даступнасць значных людзей. Адна з важных ідэй: блізкі чалавек можа быць крыніцай суцяшэння пры цяжкасцях і падтрымкі самастойных дзеянняў.
Гэта не азначае, што партнёр павінен замяніць аднаго з бацькоў, угадваць любыя патрэбы ці быць даступным кругласутачна. Дарослыя адносіны ўключаюць узаемныя дамоўленасці, асобныя інтарэсы, сексуальнасць, сацыяльныя ўмовы і адказнасць абодвух людзей. Ніводная тэорыя не адмяняе гэтых адрозненняў.
Дзве шкалы больш зразумелыя за жорсткія ярлыкі
У даследаваннях дарослай рамантычнай прывязанасці часта выкарыстоўваюць два вымярэнні. Трывога прывязанасці адлюстроўвае непакой, што значны чалавек адкіне, пакіне ці не адгукнецца. Пазбяганне блізкасці адлюстроўвае дыскамфорт ад залежнасці ад іншага і адкрытага звароту па падтрымку. Гэта не тое самае, што дыягназ трывожнага расстройства ці пазбягальнае расстройства асобы.
Абедзве прыкметы могуць быць выяўленыя ў рознай ступені. Даследаванні структуры прывязанасці падтрымліваюць апісанне праз бесперапынныя шкалы, а не падзел усяго чалавецтва на некалькі груп, якія не перасякаюцца. Таму назвы стыляў ніжэй — зручныя ўмоўныя апісанні спалучэнняў, а не чатыры нязменныя віды людзей.
Што звычайна маюць на ўвазе пад чатырма стылямі
- Надзейны. Адносна невысокія трывога і пазбяганне. Чалавеку звычайна лягчэй прасіць дапамогі, прымаць падтрымку і захоўваць самастойнасць. Гэта не адсутнасць рэўнасці, сварак, смутку ці патрэбы ў пацвярджэнні любові.
- Трывожны, або трывожна-заклапочаны. Выяўленая засцярога страціць кантакт, а блізкасць асабліва важная. Могуць узнікаць частыя просьбы пацвердзіць пачуцці, балючая ўвага да затрымак адказу. Гэтыя рэакцыі не даюць права кантраляваць іншага.
- Пазбягальны, або адхіляльна-пазбягальны. Выяўлены дыскамфорт ад залежнасці і адкрытасці пры параўнальна меншай трывозе адхілення. Чалавек можа прымяншаць патрэбу ў дапамозе і аддаляцца пры напружанні. Гэта не даказвае адсутнасць пачуццяў.
- Трывожна-пазбягальны, або баязліва-пазбягальны. Высокія і трывога, і пазбяганне: падтрымкі хочацца, але даверыцца страшна. Магчымыя ваганні паміж пошукам кантакту і аддаленнем. Паводле такіх ваганняў нельга ўстанаўліваць траўму ці псіхіятрычны дыягназ.
У папулярных матэрыялах апошні варыянт часта называюць «дэзарганізаваным». Але дэзарганізацыя прывязанасці ў даследаваннях немаўлят, асаблівасці інтэрв'ю пра ранні досвед і спалучэнне высокіх трывогі і пазбягання ў анкеце дарослых — не ўзаемазамяняльныя вынікі. Для іх ацэнкі выкарыстоўваюцца розныя метады; нельга пераносіць высновы аднаго на другі аўтаматычна.
Чаму з адным чалавекам спакойна, а з іншым трывожна
У аднаго і таго ж чалавека могуць быць розныя чаканні ў адносінах з сябрам, бацькам ці маці і партнёрам. Для даследавання такіх адрозненняў існуюць асобныя апытальнікі, напрыклад ECR-RS. Гэта не абавязкова супярэчнасць ці «несапраўдны» вынік: вы адказваеце пра розныя сувязі.
Мае значэнне і сучаснасць. Калі партнёр рэгулярна парушае дамоўленасці, знікае без тлумачэнняў ці пагражае расставаннем дзеля саступак, трывогу нельга спісаць толькі на ваша дзяцінства. Калі вы перагружаныя працай, хваробай ці доглядам блізкіх, патрэба ў цішыні не абавязкова сведчыць пра пазбягальны стыль.
Ранні досвед можа ўплываць на чаканні, але не вызначае іх аднаасобна. Паводле сённяшніх цяжкасцей нельга дакладна аднавіць учынкі бацькоў ці зрабіць выснову, што вас абавязкова траўміравалі. Сяброўства, наступныя адносіны, страты і іншыя жыццёвыя падзеі таксама важныя.
Як карыстацца тэстамі без самадыягностыкі
Навуковыя апытальнікі, уключаючы ECR-R, ацэньваюць пэўныя бакі самасправаздачы: тое, як чалавек апісвае свой досвед. Вынік залежыць ад пытанняў, канкрэтнай сувязі і ўмоў запаўнення. Кароткі забаўляльны тэст можа ўвогуле не мець праверанай методыкі; пераклад без праверкі не становіцца надзейным толькі праз назву вядомай шкалы.
Карысней выпісаць, якія пытанні вас закранулі і якія эпізоды за імі стаяць, чым шматразова пералічваць свой «працэнт надзейнасці». Не запаўняйце тэст за партнёра як спосаб даказаць яго матывы. Анкета не ўстанаўлівае расстройства асобы, не вызначае вінаватага ў канфлікце і не выдае прадпісання застацца ці сысці.
Прыклад: просьба пагаварыць і спроба аддаліцца
Уявіце вечар пасля напружанага дня. Адзін кажа: «Ты зноў маўчыш, табе ўсё роўна», другі сыходзіць у іншы пакой. Першы ідзе за ім і патрабуе адказу; другі закрываецца яшчэ мацней. Такое кола можна разгледзець без прызначэння пастаянных роляў: што кожны пачуў, чаго спалохаўся і якое дзеянне ўзмацніла напружанне?
У бяспечных адносінах магчымая больш ясная дамоўленасць: «Мне важна абмеркаваць учарашнюю сварку. Цяпер ты гатовы ці выберам час?» Адказ: «Мне патрэбная гадзіна адпачынку. Вернемся да гэтага пасля вячэры». Важна не толькі абвясціць паўзу, але і выканаць дамоўленасць пра вяртанне ці сумленна ўзгадніць іншы час.
Гэта прыклад, а не ўніверсальны рэцэпт. Не заўсёды абодва хочуць адной будучыні; адзін можа не жадаць працягваць адносіны. А пераслед, блакіраванне выхаду ці пагрозы — ужо не проста «танец двух стыляў». Адказнасць за такія дзеянні застаецца ў таго, хто іх здзяйсняе.
Што можна спрабаваць самастойна
- Выберыце адзін эпізод, які паўтараецца, і аддзяліце падзею ад сваёй інтэрпрэтацыі: «сустрэча адмененая» і «я нічога не значу» — розныя сцвярджэнні.
- Назавіце патрэбу: падтрымка, пэўнасць, адпачынак, прастора. Сфармулюйце просьбу, на якую іншы можа свабодна адказаць.
- Заўважце звыклае дзеянне: патрабаванне доказаў, маўчанне, абясцэньванне, адмова ад любой дапамогі. Выберыце невялікую альтэрнатыву без ціску на сябе ці іншага.
- Глядзіце на рэальныя паводзіны: ці выконваюцца дамоўленасці, ці прымаецца адмова, ці можна абмяркоўваць памылку без прыніжэння?
- Падтрымлівайце і іншыя значныя сувязі і заняткі. Адзін чалавек не абавязаны стаць адзінай крыніцай бяспекі.
Напрыклад, калі цяжка прасіць, можна пачаць з канкрэтнай пасільнай дапамогі і дапусціць адмову. Калі хочацца шматразова правяраць любоў, карысна абмеркаваць адну зразумелую дамоўленасць пра сувязь замест патрабавання пастаянных доказаў. Гэтыя крокі не патрабуюць трываць падман ці адмаўляцца ад сваіх патрэб.
Ці змяняецца прывязанасць
Так, змены магчымыя, але абяцанне «змяніць тып за тыдзень» ненадзейнае. Даследаванне, у якім больш як 4000 чалавек назіралі на працягу часу, выявіла і часовыя, і ўстойлівыя змены пасля жыццёвых падзей, з вялікімі адрозненнямі паміж людзьмі. Новыя адносіны самі па сабе не гарантуюць устойлівага адчування бяспекі.
Працаваць можна над канкрэтнымі навыкамі і ўмовамі: заўважаць трывогу, гаварыць пра патрэбы, звяртацца па дапамогу, выконваць дамоўленасці і выбіраць адносіны з павагай да межаў. Прагрэс не патрабуе ніколі не трывожыцца. Ён можа выглядаць як менш праверак і знікненняў, больш яснасці і магчымасць аднавіць размову пасля сваркі.
Калі патрэбная дапамога і дзе межы мадэлі
Калі цяжкасці, якія паўтараюцца, прыносяць значныя пакуты, перашкаджаюць блізкім сувязям ці суправаджаюцца іншымі сімптомамі, можна звярнуцца да псіхолага ці псіхатэрапеўта. Карысныя канкрэтныя мэты, абмеркаванне канфідэнцыяльнасці і рэгулярная ацэнка змен. Спецыяліст не павінен тлумачыць любую нязгоду «вашай прывязанасцю» ці патрабаваць безумоўнага даверу.
Пры пагрозах, гвалце і прымусе спачатку важныя асобная падтрымка і бяспека. Сумесная тэрапія можа даць чалавеку, які ўчыняе гвалт, новыя спосабы ціску; стылем прывязанасці гэта не апраўдваецца. Пры непасрэднай небяспецы звяртайцеся па мясцовую экстранную дапамогу; кантакты ёсць у раздзеле тэрміновай дапамогі.
Мадэль карысная, пакуль дапамагае разумець досвед і пашыраць выбар. Калі яна ператвараецца ў прысуд «я зламаны», апраўданне «я такі, трывай» ці спосаб прымусіць партнёра зблізіцца, варта вярнуцца да канкрэтных патрэб, учынкаў і межаў.
Што чытаць далей
Страх блізкасці: як збліжацца і захоўваць межы · Крызіс у пары: як разабрацца ў тым, што адбываецца
Крыніцы
- R. Chris Fraley: агляд тэорыі дарослай прывязанасці
- Fraley і суаўтары, 2015: катэгорыі і вымярэнні прывязанасці
- ECR-RS: прывязанасць у розных блізкіх адносінах
- Roisman і суаўтары, 2007: інтэрв'ю і самасправаздачы пра прывязанасць
- Даследаванне вымярэнняў дэзарганізаванай прывязанасці ў маладых дарослых, 2023
- Fraley і суаўтары, 2021: жыццёвыя падзеі і змены прывязанасці
- NHS: падтрыманне здаровых адносін
- The Hotline: сумесная тэрапія і гвалт
Матэрыял мае інфармацыйны характар і не замяняе індывідуальную кансультацыю, дыягностыку ці лячэнне.